Dr Elvir Mučić
Klinika za nefrologiju, KCCG
Normocitna i normohromna anemija je čest pratilac uznapredovale hronične bubrežne slabosti. Pripada kategoriji sekundarnih anemija i njena etiologija je multifaktorijelna. Kao uzročni faktori prepoznati su: strogi dijetetski režimi, malnutricija, nedostaci gvoždja i folne kisjeline, hemoliza, inhibicija koštane srži uremijskim toksinima i brojni ostali faktori. Ipak, kao glavni i vodeći etiološki faktor prepoznat je nedostatak eritropoetina. U pitanju je glikoprotein koji se domininatno stvara u bubrezma (oko 90%), a samo malim dijelom u jetri (oko 10%). Kada se jačina glomerularne filtracije (GFR) smanji ispod 60 ml/min, obično počinje da se razvija anemija usled nedostatka eritrpoetina, a najizraženija je pri smanjenju GFR ispod 40 ml/min. Anemija koja nastaje kao posledica uznapredovale hronične bubrežne slabosti, ukoliko se ne koriguje, samo po sebi dovodi da dalje progresije bubrežne slabosti („circulus vitiosus“). Takodje, anemija je poznati faktor rizika za nastanak kardiovaskularnih bolesti koje su odgovorne za oko 50% smrtnih slučajeva kod bubrežnih bolesnika.
Preparati eritropoetina dijele se na kratkodjelujuće i dugodjelujuće. Kratkodjelujući preparati eritropoetina koji se koriste u kliničkom radu su: epoetin alfa i epoetin beta. Oni omogućavaju brzu korekciju anemije i smanjuju potrebe za supstitucijom deplazmatisanim eritrocitima, a time se izbjegavaju hospitalizacije pacijenata i u konačnom redukuju se morbiditet i mortalitet. Korekcija anemije dovodi do poboljšavanja kognitivnih i fizičkih funkcija kod pacijenata. Osim kod hronične bubrežne slabosti, njihova primjena indikovana je i kod onkoloških pacijenata, posebno onih koji su na hemioterapiji.
Kada je u pitanju hronična bubrežna slabost, mogu se primjenjivati kako u preterminalnim fazama, tako i u terminalnoj fazi, i to kako kod bolesnika na hroničnom programu hemodijalize, tako i kod bolesnika kojima je uradjena transplantacija bubrega.
Indikacija za primjenu kratkodjelujućih eritropetina u terapiji hronične bubrežne slabosti jeste nivo hemoglobina ispod 110 g/l i to izmjeren u dva navrata u intervalu od najmanje dvije sedmice. Prethodno je potrebno procijeniti stepen hronične bubrežne slabosti, odnosno utvrditi da li je anemija očekivana.
U fazi korekcije hemograma doze su identične za sve pacijente bilo da su u preterminalnim fazama hronične bubrežne slabosti ili su pak u terminalnoj fazi bolesti i iznose 50 IU/kg tjelesne mase i primjenjuju se 3 puta sedmično.
U fazi održavanja kod pacijenata u preterminalnim fazama primjenjunju se u dozama od 75 do čak 300 IJ/ kg takođe 3 puta sedmično, dok se kod pacijenata u terminalnoj fazi doze koje su se primjenjivale u fazi korekcije postepeno povećavaju za 25 IU/kg u intervalima od po mjesec dana.
Ciljne vrijednosti hemoglobina kod pacijenata kod kojih se primjenjuju preparati eritropetina su od 110 do 120 g/l. Vrijednosti hemoglobina preko 130 g/l povezane su sa visokim rizikom od razvoja neželjenih dogadjaja, u prvom redu tromboznih dogadjaja i maligne hipertenzije, i u tom slučaju primjena eritropoetina se mora obustaviti do naredne kontrole. Kada govorimo o neželjenim efektima eritropetina poznat je i entitet PRCA (aplazija crvenih krvnih zrnaca) koji je posredovan auto-antitijelima, ali je raritet u svakodnevnoj kliničkoj praksi.
Nakon izrade stalnog vaskularnog pristupa za hemodijalizu (arterio-venske fistule) primjena preparata eritropoetina obustavlja se u periodu od četiri sedmice kako se ne bi remetio proces maturacije fistule zbog potencijalnog efekta hiperviskoznosti.
