NEDJELJA PREVENCIJE UPOTREBE PSIHOAKTIVNIH SUPSTANCI – 22-27. jun 2026.
Dr Mirjana Varagić, spec. psihijatrije
Dom zdravlja, Bijelo Polje
Povodom Međunarodnog dana borbe protiv upotrebe droga, koji se obilježava 26. juna, a u skladu sa dopisom Ministarstva zdravlja, organizovali smo u periodu od 22. do 27. juna 2026. godine Nedjelju otvorenih vrata pod nazivom “Trajni problem, novi izazovi, inovativni odgovori” u Centaru za mentalno zdravlje Doma zdravlja Bijelo Polje. Tim povodom realizovali smo niz preventivnih, edukativnih, savjetodavnih i terapijskih aktivnosti usmjerenih ka unapređenju mentalnog zdravlja stanovništva, prevenciji bolesti zavisnosti i pružanju podrške korisnicima psihoaktivnih supstanci i njihovim porodicama.
Obilježavanje ovog datuma ima za cilj podizanje svijesti javnosti o štetnim posljedicama upotrebe psihoaktivnih supstanci, promociji zdravih stilova života, rano prepoznavanje faktora rizika, smanjenje stigme povezane sa bolestima zavisnosti i unapređenje dostupnosti stručne pomoći. Savremeni pristup prevenciji podrazumijeva da se zavisnost posmatra kao zdravstveni, psihološki i socijalni problem, čije rješavanje zahtijeva kontinuiran rad sa pojedincem, porodicom i lokalnom zajednicom.
Nedjelju otvorenih vrata pod nazivom “Trajni problem, novi izazovi, inovativni odgovori” smo započeli tako što je načelnica Centra za mentalno zdravlje, dr Gordana Konatar, gostovala u emisiji lokalnih medija, gdje je predstavila rad Centra, preventivne programe i planirane aktivnosti tokom Nedjelje prevencije. Građani su upoznati sa mogućnostima savjetovanja, liječenja i podrške, kao i načinima na koje mogu da se obrate stručnom timu Centra.
Radi povećanja dostupnosti usluga, Centar je tokom cijele nedjelje organizovao rad u produženom režimu, svakodnevno od 7.00 do 21.00 čas, iako u redovnim okolnostima funkcioniše u jednoj smjeni. Organizovana su dežurstva stručnog tima kako bi građanima u svakom trenutku bila dostupna stručna pomoć, savjetovanje i usmjeravanje.
Kontakt telefoni Centra za mentalno zdravlje objavljeni su na zvaničnom sajtu Doma zdravlja, preko drušvenih mreža i putem lokalnih medija, što je rezultiralo značajnim interesovanjem javnosti. Na desetine građana kontaktiralo je zaposlene kako bi dobili informacije o aktivnostima Centra, mogućnostima savjetovanja i procedurama za uključivanje u tretman, kao i o načinu postupanja, osnaživanja i ohrabrivanja kod postojanja sumnje da član porodice koristi psihoaktivne supstance. Telefonskim putem zakazan je i veliki broj prvih pregleda i savjetodavnih razgovora koji će biti realizovani tokom narednog perioda.
Posebno zapažanje tokom ove kampanje odnosi se na činjenicu da je veliki broj građana pomoć potražio pozivajući privatne brojeve telefona članova stručnog tima, češće nego zvanične brojeve Centra objavljene u medijima. Ovakav način obraćanja ukazuje da stigma koja prati bolesti zavisnosti i dalje predstavlja značajnu prepreku za blagovremeno traženje pomoći. Građani i dalje nastoje da problem zadrže u što užem krugu ljudi, tražeći diskretniji način komunikacije sa zdravstvenim radnicima.
Ovo predstavlja važan pokazatelj potrebe za daljim radom na destigmatizaciji bolesti zavisnosti i njihovom prihvatanju kao zdravstvenog problema koji zahtijeva stručno liječenje.
Tokom Nedjelje prevencije sproveden je intenzivan individualni psihoterapijski i savjetodavni rad sa korisnicima psihoaktivnih supstanci i članovima njihovih porodica, uz pružanje psihološke podrške, edukacije i motivacije za nastavak liječenja.
Realizovane su dvije grupne psihoterapijske sesije sa roditeljima i saradnicima u liječenju korisnika psihoaktivnih supstanci. Tema grupnog rada bila je “Psihosocijalno funkcionisanje – izazovi i perspektive za saradnike u liječenju korisnika psihoaktivnih supstanci”.
Tokom rada poseban akcenat stavljen je na razumijevanje bolesti zavisnosti, unapređenje komunikacije sa korisnicima, ulogu porodice u procesu oporavka, prepoznavanje sopstvenih kapaciteta za pružanje podrške, kao i očuvanje mentalnog zdravlja članova porodice, koji često predstavljaju najvažnije saradnike u procesu liječenja.
Održane su i dve grupne psihoterapijske sesije sa korisnicima psihoaktivnih supstanci koji se nalaze u programu liječenja supstitucionom.
Na grupnoj psihoterapiji sa korisnicima psihoaktivnih supstanci obrađene su teme “Prvi susret sa drogom i značaj lijeka u procesu liječenja” i “Uticaj okoline i osjećaj diskriminacije”. Učesnici su kroz grupnu diskusiju analizirali okolnosti koje su dovele do prvog kontakta sa psihoaktivnim supstancama, značaj supstitucione terapije u održavanju apstinencije, kao i iskustva stigmatizacije i diskriminacije sa kojima se susreću u porodici, radnom okruženju i široj društvenoj zajednici.
Druga grupna psihoterapija bila je posvećena temi “Suočavanje sa problemima svakodnevnog života u procesu liječenja”. Razgovarano je o izazovima sa kojima se korisnici suočavaju tokom oporavka, poteškoćama u procesu resocijalizacije, uspostavljanju i očuvanju porodičnih i socijalnih odnosa, zapošljavanju, kao i strategijama za prevazilaženje svakodnevnih životnih problema bez povratka psihoaktivnim supstancama.
U cilju unapređenja zdravstvene zaštite korisnika koji su novouključeni u program liječenja bolesti zavisnosti, sprovedeno je dobrovoljno testiranje na HIV, hepatitis B i hepatitis C u saradnji sa Savjetovalištem za HIV, kod svih korisnika za koje nije postojala pouzdana dokumentacija o prethodnom testiranju.
Istovremeno je građanima omogućeno anonimno testiranje na prisustvo psihoaktivnih supstanci prilikom dolaska na pregled ili savjetovanje, ponuđena im je usluga dobrovoljnog i povjerljivog savjetovanja na HIV i Hepatitis obzirom na kontinuranu saradnju Centra za mentalno zdravlje sa Savjetovalištem za HIV. Sve navedeno predstavlja dodatni vid podrške ranom otkrivanju problema i blagovremenom uključivanju u tretman.
Analiza sadržaja telefonskih razgovora i savjetodavnog rada pokazala je još jedno značajno zapažanje. Iako su aktivnosti bile usmjerene na prevenciju upotrebe psihoaktivnih supstanci, veliki broj građana obraćao se Centru zbog problema patološkog kockanja kod članova porodice, kao i prekomjerne, zabrinjavajuće upotrebe mobilnih telefona. Ovakvo iskustvo ukazuje da bihejvioralne zavisnosti zauzimaju sve značajnije mjesto među bolestima zavisnosti i predstavljaju rastući javnozdravstveni problem kojem je neophodno posvetiti dodatnu pažnju kroz buduće preventivne i terapijske programe.
Zaključak
Aktivnosti realizovane tokom Nedjelje prevencije upotrebe psihoaktivnih supstanci pokazale su da u lokalnoj zajednici postoji izražena potreba za stručnom pomoći, savjetovanjem i edukacijom u oblasti bolesti zavisnosti. Veliki broj telefonskih poziva, zakazanih pregleda i neposrednih kontakata sa građanima potvrđuje da preventivne kampanje ovog tipa imaju značajan efekat u približavanju zdravstvenih usluga stanovništvu i podsticanju blagovremenog traženja pomoći.
Istovremeno, iskustva stečena tokom realizacije aktivnosti ukazala su na potrebu daljeg razvoja programa koji će, pored prevencije upotrebe psihoaktivnih supstanci, obuhvatiti i prevenciju i liječenje bihejvioralnih zavisnosti, prije svega patološkog kockanja, kao sve prisutnijeg problema u savremenom društvu.
Centar za mentalno zdravlje Doma zdravlja Bijelo Polje nastaviće da razvija preventivne programe kroz kontinuiranu saradnju sa Ministarstvom zdravlja, obrazovnim ustanovama, lokalnom samoupravom, medijima i organizacijama civilnog društva. Naglašavamo da je potrebno sistemski urediti intersektorsku saradnju na način da stručni timovi u okviru zdravstvenih institucija bude okosnica oko svih pitanja vezanih za mentalno zdravlje, jer se time stvaraju mogućnosti pravovremenog i adekvatnog reagovanja. Primjećujemo da se neadekvatnim i nestručnim pristupom van zdravstvenih institucija, iako nedvosmisleno postoji dobra namjera pojedinaca i organizacija, gubi dragocjeno vrijeme za prevenciju, i time se povećava mogućnost napredovanja, usložnjavanja, razvoja bolesti sa svim posljedcama po pojedinca, porodicu i društvo u cjelini.
U narednom periodu planirano je intenziviranje preventivnih kampanja, organizovanje edukativnih radionica za djecu, mlade i roditelje, dalje unapređenje grupnog i individualnog psihoterapijskog rada, kao i rad na programima usmjerenih na rano prepoznavanje bolesti zavisnosti i njihovo pravovremeno liječenje.
Prevencija predstavlja najvažniji i najefikasniji oblik borbe protiv bolesti zavisnosti. Kontinuiranim edukativnim aktivnostima, jačanjem zaštitnih faktora u porodici i zajednici, smanjenjem stigme i unapređenjem dostupnosti stručne pomoći moguće je značajno smanjiti broj novih korisnika psihoaktivnih supstanci, unaprijediti ishode liječenja i doprinijeti očuvanju mentalnog zdravlja pojedinca, porodice i cjelokupne zajednice. Upravo zato Centar za mentalno zdravlje ostaje opredijeljen da ovakve aktivnosti ne budu ograničene samo na obilježavanje značajnih datuma, već da predstavljaju kontinuiran i sastavni dio svakodnevnog rada sa građanima.
Tim Centra za mentalno zdravlje: dr Mirjana Varagić, spec. psihijatrije, dr Gordana Konatar, spec. psihijatrije, načelnik CZMZ, Nataša Vuković, dipl. psiholog, Stevan Anđelković, socijalni radnik, Nataša Rakonjac, odgovorna med. sestra, Belkisa Beganović, med. sestra, Emil Franca, med. tehničar.
