Neželjeni efekti anaboličkih steroida na zdravlje mladih

0
2595

Anabolički androgeni steroidi (AAS) su sintetski derivati testosterona koji imaju slične efekte kao ovaj hormon kod kojeg je hemijskim modifikacijama postignuto više anaboličkih od androgenih  karakteristika. On stimuliše razvoj muških seksualnih karakteristika (androgeno dejstvo) i mišićne mase (anaboličko dejstvo). Testosteron  je primarni  muški polni  hormon  odgovoran za  mnoge  funkcije  u organizmu.

Anabolički efekat testosterona podrazumijeva izgradnju i održavanje skeletalnog mišićnog tkiva, zadržavanja kalcijuma u kostima i stimulaciju proizvodnje crvenih krvnih ćelija putem bubrežnog erythropoetina, dok androgena svojstva utiču na razvoj i održavanje sekundarnih muških karakteristika tjelesnu i facijalnu maljavost, povećan libido, spermatogenezu.

Prvi sintetski  steroidi proizvedeni su 30 tih godina prošlog  vijeka, prije svega radi liječenja hipogonadizma.

U medicini, androgeni steroidi se najčešće koriste za liječenje hipogonadizma kod muškaraca, u liječenju različitih hormonskih poremećaja, raka dojke, kod imunokompromitovanih bolesti npr. HIV-a,  pri  čemu  su  strogo  definisane  terapijske  doze  zbog  mogućih  nuspojava.

Savremeni našin  života  u  eri tehnološkog  napretka  često  mladima favorizuje  pogrešne sisteme  vrijednosti,  nudeći   instant  rješenja  za  dostizanje  istih. Upotreba  steroida  kao  jedno od  tih sredstava  našlo je  svoju   široku  zastupljenost u  krugu mladih ljudi,  izmičući  kontroli  društva i  zajednice u cjelini, pri  čemu  su  margilizovani  štetni uticaji  na psihičko i  fizičko zdravlje.  Nekontrolisana  prodaja  steroida  na ilegalnom i  legalnom tržištu doprinosi širenju  ovog  vida  zloupotrebe i zavisnosti.

Upotreba steroida uglavnom se vezuje za vrhunski sport ali korišćenje ovih supstanci je u najvećoj mjeri zastupljeno među rekreativcima u teretanama i sportsko-rekreativnim centrima, kod izvjesnih  fizički zahtjevnijih poslova,  rada u sekjuriti službama, policiji i vojsci.

Sljedeći razlog zbog kojeg ljudi uzimaju steroide jeste da povećaju svoje mišiće i/ili da smanje tjelesno salo. U ovu grupu spadaju ljudi koji pate od bihejvioralnog sindroma (mišićna dismorfija), kada osoba ima iskrivljenu sliku o svom tijelu. Muškarci/žene  u ovakvom stanju misle da izgledaju mali i slabi, čak i kad su krupni i mišićavi.

Zabrinjavajuće je što je ova pojava česta među adolescentima. Jedna trećina njih se ne bavi sportom i steroide koriste isključivo da bi na lakši i brži način poboljšali fizički izgled.

Kada se koriste kao doping, doze steroida često su po nekoliko puta veće od terapijskih.  Uzimaju se oralno, intravenozno ili u vidu gelova, u ciklusima od po nekoliko nedjelja ili mjeseci, a rjeđe u kontinuitetu. Pauze se koriste za “čišćenje” organizma. Većina  korisnika  steroida koristi istovremeno više vrsta  steroida  i često  se kombinuju  sa analgeticima, antidepresivima tkz. slaganje. Česta je  upotreba i  sa  drugim  psihoaktivnim  supstancama  kokainom , marihuanom itd. Najveći  broj  AAS  prodaje se  na crnom tržištu, bez ikakve  kontrole  o kvalitetetu i  bezbjednosti  a apliciranje  ampuliranih  oblika  najčešće vrše nestručna  lica, te je i  rizik unošenje  infekcija  značajan.

Postoji više od 100 različitih anaboličkih steroida. Najčešće korišćeni su:Metandrostenolon, Stanozolol, Nandrolon, Andriol, Deka durabolin. Pošto djeluju na više organskih  sistema anabolički steroidi mogu izazvati  i veći broj  neželjenih efekata. Učestalost i ozbiljnost nuspojava je prilično promjenljiva. To zavisi od nekoliko faktora, kao što su vrsta anaboličkih steroida, doza, trajanje upotrebe kao i  osjetljivost organizma pojedinca.

Metabolisanje  tj. razgradnja AAS   vrši se u jetri zbog  čega  su lezije  jetrinog  parenhima česte  kao holestaza, simptomi su svrab i žutica, i pelioza jetre. Pelioza jetre je hemoragijska cistična degeneracija jetre, što može dovesti do fibroze i portne hipertenzije. Ruptura ciste može da dovede do fatalnog krvarenja. Česti su i benigni i maligni tumori jetre. Produžena primjena anaboličkih steroida u relativno visokim dozama će dovesti do hipogonadotropnog hipogonadizma, sa smanjenim koncentracijama LH, FSH i testosterona.

Trajanje, doza i hemijska struktura steroida utiču na koncentraciju gonadotropina. Umjeren pad lučenja gonadotropina izaziva atrofiju testisa, kao i smanjenje proizvodnje sperme. Najčešća nuspojava anaboličkih steroida kod muškaraca je ginekomastija, koja je rezultat povećanog  nivoa estrogena koji nastaju kod  muškaraca perifernom aromatizacijom i konverzijom anaboličkih steroida. U principu ginekomastija se ne može riješiti bez operacije. Neželjeni efekti korišćenja steroida karakteristični za muškarce su: atrofija testisa, impotencija, rak prostate, ginekomastija.

S druge strane, kod žena povećanje androgena će inhibirati stvaranje i oslobađanje LH i FSH, što rezultira padom serumskih nivoa LH, FSH, estrogena i progesterona. To može da dovede do inhibicije formiranja folikula, ovulacije i nepravilnosti menstrualnog ciklusa, rasta dlaka po licu i tijelu, gubitka kose, povećanje klitorisa i pora na koži, i produbljivanja glasa.  Bez obzira na pol, najčešće se javljaju akne, ćelavost, povišeni pritisak, poremećaj rada jetre i bubrega. Uticaj visokih doza anabolika na kardiovaskularni sistem može da bude fatalan. Dokazano je da dovode do srčane insuficijencije i zadebljanja srčanog mišića, pospješuju zgrušavanje krvi, a smanjenjem dobrog holesterola podstiču aterosklerozu, što može da dovede do srčanog i moždanog udara, čak i kod veoma mladih osoba.