Dr Jelena Jovovic, pedijatar subspecijalista endokrinologije
Institut za bolesti djece, Klinicki centar Crne Gore
Šta je Prader Willi sindrom?
Prader Willi sindrom (PWS) je rijedak kompeksan genetski poremećaj koji pokazuje veliku varijabilnost u kliničkoj slici tokom života pacijenta. Prvi put je opisan 1956. godine od strane švajcarskog naučnika Pradera i kolega. Incidenca bolesti je slična kod oba pola i iznosi oko 1:10.000-30.000 živorođene djece. Karakteriše ga hipotalamička disfunkcija.
Koji su simptomi Prader Willi sindroma?
Izražena hipotonija na rođenju uz poteškoće u hranjenju koje nerijetko zahtijevaju hranjenje preko nazogastrične sonde. Oboljenja respiratornog trakta i loše napredovanje su karakteristični. Stepen lošijeg psihomotornog razvoja na početku života je više posledica lošeg opšteg stanja i hipotonije koji usporavaju razvoj u cjelini.
Kasnije u životu za ove pacijente važi da su dobro raspoložni i da imaju jako lijepu i veselu prirodu, I pored toga povremeno imaju probleme u ponašanju kao što su tvrdoglavost i nastupe bijesa koji su više karakteristični za kasnije djetinjstvo. Imaju verbalnu upornost u vezi određenih tema koje ih zanimaju.
Rano djetinjstvo je obilježeno lošim napredovanjem u tjelesnoj masi, ali od druge godine života počinje pojačan unos hrane i značajno dobjanje na težini.
Pojačana zainteresovanost za hranu i hiperfagija se javljaju između 4. i
- godine, kada gojaznost postaje dominantan problem.
Postepeno dolazi do razvoja intolerance na glukozu koja povremeno može da pređe u dijabetes mellitus tokom djetinjstva.
Usled hipotalamusno –hipofizne disfunkcije kod 16% pacijenata javlja se centralna hipotireoza. Takođe mogu imati insuficijenciju nadbubrežne žlijezde, hipogonadotropni hipogonadizam i nedostatak hormona rasta.
Na rođenju ova djeca imaju normalnu porođajnu dužinu praćenu usporenim rastom u prva 2 mjeseca života, a potom dolazi do stabilanog linearanog rasta tokom djetinjstva i na kraju usporenog rasta tokom adolescencije. Srednja očekivana adultna visina kod muškaraca sa PWS je oko 155cm a kod žena 145cm.
Šta uzrokuje Prader-Willi sindrom?
Prader-Willi sindrom uzrokuje gubitak funkcije gena na hromozomu 15. Prilikom začeća, se nasleđuje jedna kopija hromozoma 15 od svakog od roditelja. Očeva kopija hromozoma 15 je jedina koja je aktivna, dok je majčina kopija neaktivna. Obje kopije su neophodne tijelu za adekvatno funkcionisanje. Ovaj proces se naziva genomski imprinting.
Postoji različiti uzroci ove genetske promjene hromozoma 15:
- Hromozomska delecija: Skoro 70% svih slučajeva PWS-a se javlja kada dio očevog hromozoma 15 nedostaje u svakoj ćeliji. Simptomi nastaju zato što očeva kopija hromozoma 15 nedostaje ili ne radi ispravno, a majčinska kopija je isključena.
- Maternalna uniparenteralna disomija: Oko 25% slučajeva PWS se dešava kada dijete naslijedi dvije majčine kopije hromozoma 15 umesto po jednu od svakog biološkog roditelja. To znači da obje kopije hromozoma 15 ne rade jer su neaktivne.
- Translokacija i druge: Manje od 1% svih slučajeva se dešava kada se dio hromozoma 15 preseli na drugi To čini da geni koje proizvodi hromozom rade neefikasno jer nisu tamo gdje bi trebalo da budu.
Hromozom 15 je odgovoran za pružanje instrukcija za stvaranje malih nukleolnih RNK (snoRNAs) koji regulišu funkciju drugih molekula RNK. Molekuli RNK stvaraju proteine koji pomažu ćelijama da obave mnoge funkcije u tijelu. Genske mutacije na hromozomu 15 ograničavaju tu sposobnost.
Koja je terapija Prader Willi sindroma?
Liječenje Prader Willi sindroma se fokusira na liječenje simptoma i na sprečavanje pojave komplikacija.
Terapija može uključivati:
- Specijalne flaše, koje pomažu bebama da dobiju dovoljno
- Pravilna ishrana u vidu niskokalorične dijete i ograničavanja unosa
- Hormonska terapija, kao što je hormon rasta i testosteron ili humani horionski gonadotropin za dječake i estrogen za djevojčice.
- Potporne terapije kao što su fizikalna terapija, govorno-jezička terapija i specijalno obrazovanje za poboljšanje fizičke i kognitivne funkcije.
- Nove farmakološke terapije za kontrolu hiperfegije su odnedavno dostupne ( Diazoksid Holin).
Efekat terapija hormonom rasta na PWS
Kod PWS, hormon rasta je efikasan ne samo u povećanju visine, već i u:
- Smanjenju masnog
- Povećanju mišićne
- Poboljšanju tjelesne
- Povećanju izdržljivosti, fizičke snage i
- Poboljšanju zdravlja
Gledajući niz testova, uključujući visinu, tjelesnu masnoću, „dobar“ i „loš“ holesterol, motoričku snagu i agilnost, djeca koja su na terapiji hormonom rasta od malih nogu imaju iste rezultate mjerenja kao i njihovi vršnjaci.
Ostale prednosti navedene u medicinskoj literaturi uključuju poboljšanje: respiratorne funkcije, fizičkih performansi, potrošnje energije u mirovanju, nivoa holesterola, koštane gustine i obima glave.
Postoje dokazi da terapija hormonom rasta može poboljšati kognitivne ishode kod djece sa PWS. Veliki broj studija pokazao je da djeca sa PWS koja su primala hormon rasta imaju veći IQ i bolje komunikacijske i svakodnevne vještine nego djeca koja nisu.
Tretman hormonom rasta takođe dovodi do poboljšanog mentalnog i motoričkog razvoja kod veoma male djece. Tokom tri godine liječenja mentalni razvoj djece je povećan za 21,5%, a motorički za 36,3%. Istraživači su takođe zaključili da što su mlađa djeca na početku liječenja hormonom rasta, to je veći napredak u psihosocijalnom razvoju.
Sve je više dokaza da humani hormon rasta takođe može biti koristan za odrasle sa PWS. Primjećuje se poboljšanje u sastavu tijela, mentalnoj brzini i fleksibilnosti, kao i u motoričkim performansama. Terapija hormonom rasta kod odraslih sa PWS povećava srčanu masu, dok smanjuje veličinu lijeve komore. Ovo rezultira poboljšanim metabolizmom srca i ukupnim smanjenjem kardiovaskularnog rizika.
Druge prednosti terapije hormonom rasta za odrasle sa PWS uključuju: poboljšan kvalitet života, smanjenje anksioznosti i depresije, kao i povećan fizički kapacitet.
Pored ovih pozitivnih efekata na rast i sastav tijela, terapija hormonom rasta proizvodi pozitivne efekte na razvoj, ponašanje i kvalitet života kod osoba sa PWS. Terapija započeta u što ranijem uzrastu, značajno mijenja prirodnu istoriju PWS na koristan i klinički značajan način.
