Projekat AdriPlast, koji se realizuje u okviru programa Interreg IPA Adrion, 2021-2027, ima za cilj da definiše zajedničku mapu puta u cilju prevencije zagađenja plastikom i mikroplastikom (MP) površinskih voda u slivu do mora, uključujući sve aktere, kao i da izgradi zajedničko razumevanje u vezi sa izvorima i uticajem mikroplastike. Takav pristup će biti koristan za razvoj specifičnih mjera za upravljanje, razvoj prakse korišćenja zelenih tehnologija i ponašanja kako bi se smanjile količine plastike na kopnu koje dospijevaju u mora i okeane. IJZCG će da sprovodi uzorkovanje vode Rijeka Morače, Bojane i na ulivu u more kao i analizu mikroplastike (razviti SOPove za uzorkovanje i detekciju) i procjenu uticaja na morsku vodu, sprovoditi edukaciju o uticaju mikroplastike na životnu sredinu i zdravlje, organizovati sastanke u skladu sa projektnim aktivnostima i primijeniti nove tehnologije uklanjanja mikroplastike koje se planiraju razviti u okviru projekta.
Glavni teritorijalni izazov sa kojim će se baviti ovaj projekat odnosi se na donošenje rešenja vezano za zagađenje plastikom od izvora do mora, a što je od interesa za istraživače, kreatore politika, industriju i široku javnost. Zaista, zagađenje plastikom i mikroplastikom smatra se ozbiljnom prijetnjom sa značajnim negativnim posledicama na ekosisteme i biodiverzitet. Generalno, plastika i mikroplastika se generiše kao rezultat neodrživog korišćenja i odlaganja plastičnih proizvoda u savremenom društvu, ugrožavajući privredu, ekosistem i zdravlje ljudi. Trajanje projekta je 3 godine (36 mjeseci).
U ovom projektu Institut za javno zdravlje će učestvovati u uzorkovanju površinskih voda i analiziranju uzoraka na prisustvo mikroplastike, kao i u sprovođenju svih neophodnih hemijskih analiza na definisanim žarištima tokom realizacije projekta.
Institut za javno zdravlje će biti uključen u mapiranje lokacija za uzorkovanje, samo uzorkovanje, nabavku laboratorijske opreme, razvoj analitičkih procedura, transfer znanja, edukaciju zajednice i doprinos uspostavljanju detaljnih protokola i procedura za uzorkovanje i analizu mikroplastike u morskom okruženju i okolnim područjima.
Naša ciljna područja obuhvataju južni dio Jadranskog mora, rijeku Bojanu (25 km rijeke koja se prostire između Crne Gore i Albanije, povezujući Skadarsko jezero s Jadranskim morem), slatkovodne tokove rijeke Morače (koja protiče kroz glavni grad Podgoricu) i Skadarsko jezero (od čega 2/3 pripada Crnoj Gori). Glavni cilj ovog istraživanja je praćenje uticaja mikroplastike od rijeke Morače, preko Skadarskog jezera i rijeke Bojane, do Jadranskog mora.
Zagađenje mikroplastikom predstavlja ključni faktor smanjenja biodiverziteta, sa ozbiljnim negativnim posledicama po zdravlje ljudi i životnu sredinu. Prisustvo otpada, posebno plastike, u vodenim ekosistemima – slatkovodnim, prelaznim i morskim – rezultat je različitih faktora, uključujući nepravilno odlaganje otpada i sporu razgradnju plastike. Ovo pitanje ima ekonomske, ekološke, zdravstvene i socijalne dimenzije, uz sve veću zabrinutost zbog potencijalnih štetnih efekata plastike (nano-, mikro- i makro-plastike) na vodene organizme, ekosisteme, ekonomije i ljudsko zdravlje.
Zagađenje plastikom se stoga smatra složenim prekograničnim ekološkim problemom, koji zahtijeva koordinisane međunarodne inicijative i podizanje svijesti među svim relevantnim akterima – od lokalnog do globalnog nivoa. Na primer, pored Morske strategije, na evropskom nivou ovaj problem se rešava kroz sprovođenje Evropske strategije za plastiku i novog Akcionog plana cirkularne ekonomije. Takođe, Strategija EU o biodiverzitetu do 2030. godine naglašava potrebu za pojačanim naporima u smanjenju zagađenja.
U okviru ovog okvira, projekat AdriPlast ima za cilj da odgovori na gorući problem zagađenja plastikom u partnerskim zemljama jadransko-jonskog regiona. Sa sveobuhvatnim ciljem očuvanja životne sredine i zaštite biodiverziteta, naši ključni ciljevi uključuju:
- Unapređenje transnacionalne saradnje – okupljamo zainteresovane strane iz šest partnerskih zemalja – Italije, Hrvatske, Slovenije, Srbije, Crne Gore i Albanije – kako bismo podstakli zajedničke napore u borbi protiv zagađenja plastikom, koje predstavlja rastući ekološki izazov globalnih razmjera.
- Identifikaciju i rešavanje ključnih izazova – kroz istraživanje i analizu suočavamo se sa osnovnim uzrocima zagađenja plastikom, uključujući nepravilno odlaganje otpada, neefikasne prakse upravljanja otpadom i prekomjernu upotrebu plastike za jednokratnu upotrebu.
- Razvoj održivih rešenja – radimo na implementaciji efikasnih strategija za praćenje, ublažavanje i smanjenje zagađenja plastikom u vodenim ekosistemima, uključujući slatkovodne, prelazne i morske oblasti.
Projekat AdriPlast predstavlja važan korak ka smanjenju ekološkog uticaja plastike i očuvanju ekosistema od negativnih posledica zagađenja. Kroz zajedničke napore, inovativna rješenja i podizanje svijesti, možemo doprinijeti stvaranju održivije budućnosti za čitav jadransko-jonski region.
Jedan od ključnih rezultata projekta su i aktivnosti podizanja svijesti i izgradnje kapaciteta organizovanjem raznih događaja, radionica i edukativnih kampanja za podizanje svijesti o uticaju plastike na životnu sredinu i osnaživanje zajednice da se preduzimaju preventivne aktivnosti.
