Bol u starijem životnom dobu

0
509

Tretman bola u starijoj životnoj dobi poseban je izazov i zahtijeva pažljivo balansiranje rizika i koristi. Od ljekara praktičara, naročito u primarnoj zdravstvenoj zaštiti, zahtijeva se da pored znanja i vještina iz oblasti medicine bola, dobro poznaju medicinske i psihosocijalne karakteristike starenja, kao i uticaj bola i njegove terapije na te karakteristike.

Terapija se započinje najnižom pretpostavljenom efektivnom dozom lijeka sa kratkim poluvremenom života i neposrednim oslobađanjem lijeka, uz česta praćenja na osnovu očekivane apsorpcije i poznate farmakokinetike lijeka. Početna doza obično obuhvata 1/3 do 1/2 predložene doze za mlade odrasle. U populaciji starih važi princip doziranja „počni malo, idi sporo” („start low, go slow”), koji je najbolja preventiva razvoja ozbiljnih neželjenih dejstava.

Način primjene lijeka i dužina terapije određeni su vrstom bolnog sindroma, vremenskim modelom ispoljavanja bola i komplijansom pacijenta. Predlaže se najmanje invazivni put primjene lijeka kad god je to moguće (oralno, transdermalno). Kombinacija dva ili više lijeka (u manjim dozama) sa komplemen­tarnim mehanizmima dejstva može pružiti veće oslobađanje od bola sa manje toksičnosti.

Veća redukcija bola i poboljšanja u funkcionisanju obično se postižu kombinovanjem farmakološke i nefarmakološke terapije.

Farmakološka terapija

1. Neopioidni analgetici

Lijek izbora za stare osobe sa perzistentnim blagim do umjerenim bolom jeste paracetamol. Siguran profil neželjenih dejstava i mali broj interakcija sa drugim ljekovima čine ovaj lijek relativno sigurnim kod starih. Nesvjesna upotreba različitih ili kombinovanih preparata paracetamola simultano može uzroko­vati akcidentalno predoziranje, ukoliko se ne vodi računa o ukupno primijenjenoj dnevnoj dozi (npr. maksimalna dnevna doza je 4 g).

2. Nesteroidni antiinflamatorni ljekovi (NSAIL)

Korisni su u terapiji koštano-mišićnih, akutnih i egzacerbacijama hroničnih inflamatornih bolnih stanja. Stari su u najvećem riziku za razvoj neželjenih dejstava usljed dugotrajne, hronične, nekontrolisane primjene visokih doza NSAIL (gastrointestinalna krvarenja, nefrotoksičnost). Kombinovanje više različitih preparata NSAIL-a značajno povećava rizik od razvoja neželjenih dejstava, bez značajnog povećanja željene analgezije. Brojne su interakcije sa drugim ljekovima i bolestima. Ukoliko se istovremeno primjenjuju sa ljekovima za kardiovaskularni sistem, snažno antagonizuju hipotenzivna dejstva. Pri istovre­menoj primjeni sa ACE inhibitorima i diureticima raste rizik od renalnog oštećenja i hiperkalijemije, a sa kardijalnim glikozidima moguća je egzacerbacija srčane insuficijencije i opadanje renalne funkcije.

3. Opioidi se koriste za otklanjanje jakih i izrazito jakih bolova. Aktivacijom opioidninih receptora onemogućavaju i moduliraju proces prenošenja bolnog nadražaja. Utiču i na individualni doživljaj bola. U upotrebi su opioidi sa umjerenim i snažnim analgetičkim djelovanjem.

4. Koanalgetici su modulatori analgetičkog dejstva „čistih analgetika”. Smanjuju potrebne doze analgetika i koriste se na svim analgetskim stepenicama. Obuhvataju različite grupe ljekova: kortikosteroide, antikonvulzive, antidepresive, bisfosfonate i anksiolitike.

 

Piše: dr Mirjana Dobrović Milosevic, spec. opšte medicine