Emocije udaraju na srce

0
137

Riječ emocija potiče od latinske riječi emovere, koja znači uznemirenje. To je stanje psihičkog uzbuđenja, karakterisano poremećajem duševnog mira. Sva osjećanja mogu se podijeliti u dvije velike grupe: u prijatna i neprijatna. Strah, stres, an­ksioznost, žalost, tuga, depresija, ljutnja i ljubomora spadaju u neprijatna osjećanja. Zadovoljstvo, sreća, radost, ljubav, nada, povjerenje, osjećaj zaštite – spadaju u prijatna osjećanja.

Strah je sastavni dio svakodnevnog života. Jačina straha nije uvijek srazmjerna veličini predviđene opasnosti. Suština straha je odgovarajuća reakcija da se prevaziđe ili zaobiđe opas­nost. Strah predstavlja bazičnu osnovu u procesu učenja da se ličnost osposobi, da se razvije i prilagodi životnim uslovima u kojima živi.

ANKSIOZNOST

Ona potiče od latinske riječi anxietas, što znači nespokojstvo, briga. Ova riječ ima latinski korijen od riječi angere – stegnuti. Riječ anksioznost kod nas se prevodi riječima strepnja ili tjeskoba. U udžbenicima psihijatrije definicija anksioznosti glasi: „Anksioznost je neodređeni strah”. Psihijatar iz Londona citira bivšeg američkog predsjednika Niksona kako je na njega djelovala anksioznost. U knjizi „Six crises”, Nikson je opisao vanjske znake (simptome) anksioznosti. Kada je čovjek prolazio krize, to ga nije zabrinjavalo, iako su mu mišići podrhtavali a di­sanje bilo ubrzano, uz nesanicu. On je takve simptome smatrao prirodnim, kao znak zdravlja i pripreme za borbu. Daleko više zabrinjavali su ga simptomi koji se dese u vrijeme kada nije bilo razloga da se oni pojave.

Razlika između straha i anksioznosti najbolje se može prikazati na primjeru običnog straha i „nervnog straha” od ispita. Znam za tri studenta iz kolašinskog kraja koji su prestali studirati medicinu iz straha da se pripreme i ponovo izađu na određeni ispit. Student koji se plaši pobijediće strah samo strpljivim učenjem i pripremanjem za ispit. Naoružan znanjem on će mirno sjesti pred ispitivačem, koncentrišući se na okvirno znanje. U slučaju nervne napetosti, anksioznosti, student postaje sve više anksiozan što se ispit približava i sve se slabije koncentriše na učenje. Kada dođe u salu za ispit, često mu se uzburkaju misli, koje na kraju postaju konfuzne ili ga vode u stanje stupora, da nije sposoban da odgovori na jednostavna pitanja.

Stres, strah i anksioznost najjače su emocije, one odre­đuju ljudsko ponašanje. S pravom se pretpostavlja da kada bi čovjeka, pa i životinju zaštitili od svakog stresa, to bi bilo kao da ga lišavamo osnove života. Potpuna odsutnost stresa, kaže Selje koji je pojam stresa uveo u medicinu, značila bi smrt. Međutim, još je Vilijam Harvi prepoznao je duboki uticaj emocije na srce. „Svaki bol ili zadovoljstvo, nada ili strah u slučajevima uzbuđenja opsežno utiču na srce”. Radi praktičnosti, razlikuju se tri vrste djelovanja stresa:

1. Tjelesni stres: hladnoća, toplina, povreda, infekcija ibol.

2. Psihički stres: anksioznost, strah, napetost, opasnost, usamljenost, pretjerani rad i razočarenje u ljubavi.

3. Društveno-kulturni stres: nezadovoljstvo na poslu i nezadovoljstvo životnim uslovima, svađe u porodici, loši međusobni odnosi, izolacija i slaba zaštita.

Još od najstarijih vremena uočeno je da stres može izazvati neposrednu smrt i kod čovjeka koji je strašljiv „kao zec”. Da zec od straha može uginuti svjedoče ljudi koji su imali prilike da ga uhvate živog. U eksperimentima sa psima dokazano je da prejaki stres može uzrokovati zastoj srca, što objašnjava uginuće divljih životinja u potjerama u lovu. Od 12 miševa izloženih da se spašavaju od mačke tri su dobila infarkt srca. Pojedinačna ispitivanja pokazala su da je smrtnost ljekara veća u odnosu na druge profesije i da ljekari hirurzi i praktičari ranije umiru u odnosu na ljekare za bolesti kože i ljekare koji se bave obdukcijom leševa. Naročito jako ubrzanje rada srca zabilježeno je kod hirurga za vrijeme operacije, kod pilota pri uzlijetanju i spuštanju aviona, kao i kod takmičara na trkama i skijaškim skakaonicama.

Svako uzbuđenje sa jakim emocijama ne prati ubrzavanje rada srca, tahikardija. Ima primjera da osoba podvrgnuta zubarskoj intervenciji, umjesto da reaguje ubrzanjem rada srca, zbog visoke koncentracije adrenalina u krvi, ima usporen ritam srca, što dovodi do prestanka rada srca – asistolije. Budući da riziko faktori kao što je masnoća u krvi, povišen holesterin i trigliceridi, pušenje, nasljedstvo i slaba fizička aktivnost ne prate uvijek oboljenja srčanih žila, pojavila su se mišljenja da je dugotrajna napetost u vidu ambicioznosti, takmičenju po prestižu i sl. glavni razlog povišenju nivoa krvnog pritiska i obolijevanju koronarnih, krvnih žila srca. Drugačiji način života, a naročito primjena ljekova, takozvanih beta-blokatora sman­jio je emocionalne reakcije i njihovo štetno djelovanje na srce.

PRIMJERI IZ PRAKSE

Poznata je činjenica da svaki pregled kod ljekara djeluje umirujuće na bolesnika. Primijećeno je da mnogi bolesnici ne žele da se liječe u bolnici, da li zbog pomisli da su teški bolesnici, ili ne vole susret sa nepoznatim ljekarima i medicinskim sestrama. Kardiolozi i osoblje u koronarnim jedinicama, primijetili su da bolesnici sa jakim emocijama i anksioznošću češće dobijaju aritmiju srca i teže se oporavl­jaju.