Dr Ana Nenezić, kardiolog
Centar za kardiologiju Kliničkog centra Crne Gore
Plućna hipertenzija (PH) je rijetka bolest, koja je prisutna kod približno 1 % svjetske populacije i predstavlja globalni zdravstveni problem. Javlja se kod svih starosnih grupa, ali je češća kod osoba starijih od 65 godina zbog prisustva srčanih i plućnih oboljenja povezanih s plućnom hipertenzijom. U Velikoj Britaniji se učestalost u posljednjih deset godina udvostručila i trenutno iznosi oko 125 slučajeva na milion stanovnika. Pošto je bolest rijetka, a simptomi nespecifični, često prođe dosta vremena do trenutka postavljanja dijagnoze, čak i duže od godinu dana. Najčešći simptomi su kratak dah (dispneja), zamaranje pri manjem naporu, osjećaj ubrzanog ili nepravilnog rada srca. Drugi simptomi zavise od stadijuma i težine bolesti, tako da u uznapredovaloj bolesti može doći do oticanja nogu i stomaka, kao i gubitka svijesti. Važno je što ranije posumnjati na plućnu hipertenziju i postaviti dijagnozu, jer se većina pacijenata dijagnostikuje tek u uznapredovaloj fazi bolesti. Skraćenje vremena do dijagnoze omogućava ranije započinjanje terapije, kada ona može biti efikasnija(1).
SIMPTOMI I ZNAKOVI KOD BOLESNIKA SA PLUĆNOM HIPERTENZIJOM(1)
Adaptirano prema Humbert i sar., 2022.
Skraćenice: CTEPH = hronična tromboembolijska plućna hipertenzija (engl. chronic thrombo-embolic pulmonary hypertension); HHT = nasljedna hemoragijska teleangiektazija (engl. hereditary haemorrhagic telangiectasia); PDA = perzistentni arterijski duktus (engl. patent ductus arteriosus); PVOD = plućna veno-okluzivna bolest (engl. pulmonary veno-occlusive disease); WHO-FC = funkcionalna klasa prema Svjetskoj zdravstvenoj organizaciji (engl. World Health Organization functional class).
Po definiciji plućna hipertenzija je hemodinamsko stanje koje se karakteriše povišenim srednjim krvnim pritiskom u plućnoj arteriji iznad gornje granice normale (tj. iznad 20 mmHg) u mirovanju. Tokom napredovanja bolesti može doći do disfunkcije desne komore, koja je povezana sa lošijom prognozom kod bolesnika sa plućnom hipertenzijom (1).
Uzroci ove bolesti su mnogobrojni, te se prema njima plućna hipertenzija klasifikuje u 5 grupa.
Najčešće se javlja kod pacijenata koji imaju bolest lijevog srca (srčana slabost, bolest mitralnog ili aortnog zaliska) i oni se liječe tretiranjem osnovnog oboljenja. Drugi najčešći uzrok je bolest pluća i osnovna terapija je liječenje bolesti pluća. Posebnu grupu čini plućna arterijska hipertenzija (PAH) povezana sa drugim stanjima, uključujući bolesti vezivnog tkiva, HIV infekciju i određene hematološke poremećaje. Plućna arterijska hipertenzija pripada prvoj grupi plućne hipertenzije i obuhvata idiopatsku i nasljednu PAH, kao i PAH povezanu sa drugim stanjima.
Incidenca PAH-a iznosi približno 6 slučajeva na milion odraslih godišnje, dok je prevalenca 48-55 slučajeva na milion odraslih. Ranije se smatralo da PAH pretežno pogađa mlađe osobe i češće žene. Iako se danas sve češće dijagnostikuje i kod starijih osoba, ženska predominacija je i dalje izražena, posebno kod nasljedne PAH, koja se javlja približno dvostruko češće kod žena nego kod muškaraca. Ali noviji podaci iz SAD-a i Evrope pokazuju da se sada često dijagnostikuje i kod starijih od 65 godina (1).
Adaptirano prema Humbert i sar., 2022.
Skraćenice: BPA = balonska plućna angioplastika (engl. balloon pulmonary angioplasty); CCB = blokator kalcijumskih kanala (engl. calcium channel blocker); CpcPH = kombinovana postkapilarna i prekapilarna plućna hipertenzija (engl. combined post- and pre-capillary pulmonary hypertension); IpcPH = izolovana postkapilarna plućna hipertenzija (engl. isolated post-capillary pulmonary hypertension); PEA = plućna endarterektomija (engl. pulmonary endarterectomy).
Za postavljanje sumnje na plućnu hipertenziju značajni su klinički znaci i simptomi bolesti, kao i elektrokardiografske (EKG) promjene koje mogu ukazivati na opterećenje i/ili hipertrofiju desnog srca. Važno je uraditi osnovne laboratorijske analize, uključujući određivanje vrijednosti natriuretskih peptida (BNP ili NT-proBNP), kao i rendgenski (RTG) pregled pluća. Posebno važnu ulogu ima ehokardiografija, koja omogućava procjenu vjerovatnoće postojanja plućne hipertenzije na osnovu karakterističnih ehokardiografskih nalaza. Kardiopulmonalno testiranje opterećenjem (ergospirometrija) može pružiti dodatne informacije o funkcionalnom kapacitetu bolesnika i biti korisno u procjeni težine bolesti. Zlatni standard za potvrdu dijagnoze, hemodinamsku procjenu i klasifikaciju plućne hipertenzije predstavlja kateterizacija desnog srca (1,2).
Kada se postavi dijagnoza važno je blagovremeno započeti terapiju. Kada govorimo o terapiji, prije svega mislimo na specifičnu terapiju, koja je namijenjena bolesnicima iz prve grupe, dakle pacijentima sa idiopatskom PAH, sa urođenim srčanim manama, bolestima vezivnog tkiva. Tu postoji više modaliteta terapije, najčešće je bolesnicima već u početku indikovana kombinacija više različitih ljekova u cilju smanjenja pritiska u plućnoj arteriji i njenim granama. Kod bolesnika koji, uprkos liječenju, i dalje imaju visok rizik od pogoršanja bolesti, može se razmotriti transplantacija pluća ili srca i pluća (1,3).
S obzirom na to da plućna hipertenzija ima nespecifične simptome, bolesnici često posjećuju ljekare različitih specijalnosti prije postavljanja dijagnoze. Važno je misliti na mogućnost postojanja plućne hipertenzije i bolesnike pravovremeno uputiti na pregled kardiologa ili u specijalizovanu ustanovu ili centar koja se bavi plućnom hipertenzijom. Pravovremeno započinjanje terapije može da promijeni i uspori tok ove rijetke i teške bolesti, koja ima lošu prognozu i povećan mortalitet, pogotovo kod neliječenih pacijenata(1).
Literatura
1. Humbert M, Kovacs G, Hoeper MM, et al.2022 ESC/ERS Guidlines for the diagnosis and treatmen of pulmonary hypertension. Eur Heart J 2022;43:3618-3731
2. Kovacs G, Bartolome S, Denton CP et al. Definition, classification and diagnosis of pulmonary hypertension. Eur Respir J 2024;64:2401324
3. Chin KM, Gaine SP, Gerges C et al. Treatment algorithm for pulmonary arterial hypertension. Eur Respir J 2024;64: 2401325
Svi stavovi i informacije dati u ovom tekstu su stavovi autora. Izradu i publikaciju ovog članka pomoglo Društvo za trgovinu na veliko farmaceutskim proizvodima ‘Glosarij CD’ d.o.o. – Podgorica.
Veeva code: ME-NON-00029 // Copyright ©2026 Merck & Co., Inc., Rahway, NJ, USA and its affiliates. Sva prava zadržana.
