Primarijus doktor Mihailo Radulović (1900-1980)

0
365

(Organizator Službe za suzbijanje malarije u Crnoj Gori)

Malarija, ili močvarna groznica, bila je u starija vremena, do otkrića di-di-ti-ja, insekticida za uništavanje ko­maraca, najrasprostranjenija bolest, od koje se više umiralo no od bilo koje druge bolesti. Prema izvještaju dr Jovana Kujačića, štampanom 1925. godine, najteži slučajevi malarije bili su u okolini Ulcinja i oko Skadarskog jezera, Rijeke Crnojevića, Vira i Zete, do rijeke Cijevne. Malarije lakše vrste bilo je i u okolini Podgorice, Danilovgrada, Nikšića, Berana, Bijelog Polja, Andrijevice i Plava. Dr Radulović u monografiji „Eradikacija malarije u Cr­noj Gori” iznosi statistički podatak koji iz objektivnih razloga nije obuhvatio sve slučajeve, da je u Crnoj Gori u vremenu od 1923. do 1943. godine registrovano 28.486 slučajeva malarije. Radulović ci­tira jedno predanje o umiranju od malarije. „Državna vlast Crne Gore, poslije oslobođenja Bara 1879. godine, naselj­avala je Barsko i Ulcinjsko polje porodicama iz siromašnih krajeva, gdje malarije nije bilo ili je bilo vrlo malo. Jedan čovjek iz Kuča u toku ljeta došao u Bar sa svoja tri sina i drugom porodicom, da kao kolonista primi dodijeljenu zemlju i da se tamo naseli. Poslije mjesec dana sva tri sina su mu se razboljela od ‘groznice’, od kojih je jedan umro u Baru, a prilikom njegovog prenošenja radi sahrane u rodno mjesto, drugi mu sin umre od iste bolesti na vrhu Sutormana, a treći kad su stigli u Kuče, tako da ih je sva tri jednovremeno sah­ranio.”

Zaslugom organizatora dr Radulovića i prof. dr Milana Gvozdenovića, uništavanje komaraca, prenosilaca malarije, počelo je 1947. godine, novim, do tada nepoznatim insekticidom di-di-ti-jem. Stručna i materijalna pomoć Cr­noj Gori stizala je od Svjetske zdravstvene organizacije i od Savezne vlade.

Budući da više nema opasnosti od malarije, zanim­ljivi su podaci iz istorije zdravstvene kulture koji su u vezi sa malarijom. Stiven Lerer u monografiji o razvoju medicine „Vitezovi medicine”1 , piše da je malarija kao bolest Aleksan­dra Velikog izmijenila tok istorije.

„Uticaj malarije na istoriju Grčke, bio je sve, samo ne proizvod mašte. Bolest je pogodila Aleksandra Velikog na vrhuncu njegove moći. Silom oružja, ma­kedonski vojskovođa prinudio je grčke državice na savez i njihove armije poveo protiv Persijanaca, osvojivši pri tom cije­lu obalu istočnog Sredozemlja. Zatim je pokorio Siriju, Fenikiju, Arabiju i Egipat, prije no što je konačno pobijedio vojsku Darija, moćnog persijskog cara. Aleksan­drovo prodiranje odvelo ga je u sjevernu Indiju, gdje je ponovo slavio pobjedu, uprkos snažnom otporu brdskih plemena. Najzad kad je osvojio čitav poznati svijet, spremao se da osvoji i do tada nepoznate krajeve. Izgrađena je ogromna luka sa hiljadu brodova i prikupljena velika flota. I ljudi su bili obučeni, a potrebne zalihe obezbijeđene. Ali, neposredno prije nego što je trebalo da, početkom jula 323. go­dine prije nove ere, krene na čelu svoje armije, Aleksandar je dobio groznicu i putovanje je bilo od­loženo… Sa Aleksandrovim zdravljem stajalo je sve gore i gore. Najzad je pao u duboku komu, ogluveo, tijela izmo­renog groznicom i široko razrogačenih, u tavanicu uprtih očiju, koje više nijesu vidjele. Slijedećeg dana Aleksandar Veliki bio je mrtav.”

I Njegoš u „Bilježnici” piše o uzroku smrti majke persijskog cara i o uzroku smrti Aleksandra Velikog.

„Sizigambi, mati Darijeva, koja je toliko nesreća pre­trpjela i njoj su 80 bratah od oka poginuli, umorila se glađu od žalosti za Aleksandrom. (Na ovo se vidi kako ju je drža).”

Njegoš u „Bilježnici” nejasno piše o tome da li je Ale­ksandar dobio groznicu od vina ili od malarije: „Kalan voli bi se spaliti, nego u ruke medigu uljesti.”

Čast mu čini Aleksandar. Obećanje krune ko više po­pije. Pramak dobi krunu, no ju životom plati: crče od pića poslije 41-e čaše, a najposlije od Herkulove, koja je primala 6 botiljah. Ispivši ovo, Aleksandar dobije groznicu i umre. Arhi­tekt Stasikratpredlaže Aleksandru da mu od gore Atosa napra­vi monument.

 

Piše: doc. dr med. sc. Božo Vuković