U okviru Evropske nedjelje prevencije raka grlića materice, Institut za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut” okupio je vodeće stručnjake na skupu posvećenom primarnoj zdravstvenoj zaštiti. Centralna poruka skupa bila je da su domovi zdravlja ključni nosioci organizovanog skrininga, a centralizacija laboratorija i digitalizacija baze podataka su put ka drastičnom smanjenju smrtnosti žena u Srbiji.
Tokom stručnog skupa istaknuti su modeli koji već daju rezultate na terenu. Dom zdravlja Niš predstavljen je kao regionalni centar citološke dijagnostike koji pokriva čak četiri okruga i servisira 19 domova zdravlja. Sličan uspjeh bilježi i Kragujevac, čija centralizovana citolaboratorija pokriva Šumadijski i Pomoravski okrug. Zrenjanin je prikazao model elektronske baze podataka koji omogućava efikasnije pozivanje žena na preglede, što je jedan od najvećih izazova u sprovođenju nacionalnog programa.
Posebnu pažnju privukli su rezultati projekta sprovedenog tokom 2025. godine, koji je obuhvatio 10.000 žena u Beogradu i Nišu. Projekat je testirao istovremenu primjenu HPV testa i citologije, uz podršku Ministarstva zdravlja i Populacionog fonda UN (UNFPA). Iz Kancelarije za skrining naglašeno je da ovi rezultati služe kao temelj za Plan zdravstvene zaštite za 2026. godinu. Cilj je da ovakav kombinovani pristup postane standard, jer omogućava prepoznavanje rizika i prije nego što se razviju prve maligne promene.
Kancelarija za skrining raka predstavila je operativne korake za tekuću godinu, ističući potrebu za boljom mobilizacijom ciljne populacije. Uz podršku međunarodnih partnera poput UNFPA, Srbija teži ka sistemu u kojem nijedna žena neće biti izostavljena iz procesa preventivnih pregleda.
Institut „Batut“ je ranije tokom mjeseca naglasio opredijeljenost da Srbija intenzivira borbu protiv raka grlića materice. U pitanju je bolest koja godišnje odnese 440 života, dok se registruje više od 1.100 novooboljelih. Iako statistika opominje, pad mortaliteta od 12% u posljednjoj deceniji potvrđuje efikasnost preventivnih mjera.
Kao ključni stubovi preventive prepoznati su vakcinacija, skrining i HPV testiranje. Do kraja 2025. godine, devetovalentnu HPV vakcinu primilo je više od 50.000 djece, adolescenata i studenata. U toku je i akcija „Otvorena vrata” koja do 31. januara omogućava besplatnu vakcinaciju bez zakazivanja u Institutu „Batut”. Pilot-projekat skrininga na 10.000 žena pokazao je da je HPV testiranje znatno osjetljivija metoda (13% pozitivnih) u odnosu na tradicionalni citološki nalaz (manje od 4%), što omogućava ranije otkrivanje rizika.
Stručnjaci naglašavaju da je rak grlića materice maligna bolest koju je moguće skoro potpuno spriječiti kombinacijom imunizacije i redovnih pregleda.
Institut za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut”;
