Urološki osvrt na polno prenosive bolesti

0
458

Dr Miloš Malidžan, urolog                 

Klinički centar Crne Gore

Polno prenosive  bolesti, STD (sexually transmited disease) su bolesti koje se prenose  sa  jedne  na  drugu osobu polnim kontaktom, dakle  vaginalnim, analnim i oralnim  putem. Mogu se  prenijeti i na  novorodjenče.

Generalni rizik kod polnih bolesti

Početak seksualne aktivnosti u ranom adolescentnom dobu je jedan od najvećih rizika. Adolescenti se najčešće brinu poslije, a ne prije odnosa. Polovina svih polnih bolesti dijagnostikuje se kod osoba starih od 15 do 24 godine.

  • Visoko rizičan odnos je nezaštićen odnos sa osobom koja već ima neko seksualno prenosivo oboljenje. Zastrašujući su procenti prenosa oboljenja i kreću se u prosjeku oko 70-80% od jednog odnosa. Oralni odnos je manje rizičan.
  • Postojanje jedne seksualno prenosive bolesti nosi rizik od lakšeg dobijanja drugog oboljenja (na primjer HIV-a ili HPV-a).
  • Mijenjanje većeg broja partnera, ne samo istovremeno već i tokom vremena.
  • Biti žensko. U svim godinama žene će češće imati neku od komplikacija infekcija, kao što su neplodnost i karcinomi. Kod mladih djevojaka grlić materice čine ćelije koje se stalno mijenjaju. Ove nestabilne ćelije čine grlić ranjivim i osjetljivim na viruse i bakterije.
  • Najčešći uzročnici
  • neisseria gonorrhea(gonoreja, triper ili kapavac), treponema pallidum (sifilis), chlamydia trachomatisureaplasma urealliticum (uretitis, cervicitis). Takođe, jednoćelijski organizmi koji izazivaju uretritis, vaginitis i bol u karlici –trichomonas vaginalis (manifestuju se kod žena vrlo neprijatnim mirisom). Virusi koji uzrokuju cervikalni i analni karcinom – human papiloma virus (HPV), tipovi 16,18,31,33,45,52,58 i virusi koji izazivaju genitalni herpes – herpes simplex virus češće tip 2, ali i tip 1.
  • Seksualna aktivnost omogućava širenje i drugih oboljenja iako je njih moguće dobiti i na druge načine – Ebstein Barr(mononukleoza), hepatitis A, B i C kao i HIV.

Naisseria  Gonorrheae, gram negativni  diplokok koji kao intracelularni parazit živi u  leukocitima-neutrofilima, vjerovatnoća zaraze zdravog muškarca koji stupa u seksulni odnos  sa   zaraženom partnerkom je 20%, a zdrave  žene   je 80%. Vrijeme inkubacije  bolesti  je 5-7 dana, trajanje  simptoma je  5  do 7  nedjelja u  vidu žućkastog do braon  iscjedka  koji je obilan, te  pojave  peckanja pri mokrenju. Infekcija  zadnje uretre  može da prođe na prostate (prostatitis) ili pasemenik (epididymitis). Infekcija rektuma se ispoljava  znacima proktitisa (zapaljenja) dok je  infekcija  ždrijela  često asimptomatska. Najteža komplikacija je gonokokna sepsa.

Bris uretre štapićem na koji je implementiran calcium alginat i naknadno zasijan na podlozi  daje pozitvan rezultat pri postojanju gonoreje. Po potrebi se uzima  bris iz ždrijela i rektuma.

Hlamidija (Chlamydia trachomatis) je jedna od najčešće polno prenosivih bakterija. Hlamidija  je  takođe intracelularni parazit  koji  živi u cilindičnom i  psudocilindričnom epitelu. U najvećem broju slučajeva nema simptoma što pogoduje nekontrolisanom širenju bolesti. Kad ih ima, simptomi se javljaju oko 3 nedjelje od infekcije (7-28 dana). Kod muškaraca izaziva nespecifični uretritis (peckanje pri mokrenju rjeđe praćeno bistrom ili zamućenom sekrecijom iz uretre), bol u testisima. Kod žena izaziva peckanje pri mokrenju, vaginalni sekret, učestalo mokrenje i/ili bolove u karlici, krvarenje između ciklusa. Ukoliko se ne liječi može da izazove prostatitis i epididymitis kod muškaraca, a kod žena zapaljenje jajovoda, što može da bude uzrok vanmaterične trudnoće i steriliteta. Druga mjesta infekcije su rektum i ždrijelo, jetra , pluća, srednje uvo  itd. Neliječena infekcija dovodi do reaktivne upale zglobova, razvoja trachoma na očima koji može da bude uzrok sljepila. U dijagnostici koristiti uretralni  bris kod muškarca a kod žena, uretralni, vaginalni i  cervikalni bris. Rezultati  brisa  se  čekaju   3 do 4  dana, extracelurna tjelašca  hlamidije se mogu  dokazati imunoflorescentnim  antitjelima za  30 min.  Nakon liječenja treba ponoviti testiranje zbog postojanja upornih i rekurentnih infekcija. Bris ponoviti poslije 30  dana od  date jednokratne   terapijske  doze. Uz hlamidiju nekada su prisutne mikoplazme i ureaplazma, a često je udružena sa gonorejom.

Micoplazme: Mycoplasma genitalium je mala patogena bakterija koja se može naći na ćelijama mokraćnih i genitalnih puteva ljudi. Uzročnik je nespecifičnog uretritisa kod mušakaraca, postoji iscedak iz uretre, peckanje pri mokrenju, dok kod žena izaziva cervicitis i inflamatorno oboljenje karlice. Mycoplasma hominis i Ureaplasma su najmanji slobodni živi mikroorganizmi. Sama ili sa Ureaplasmom dovodi do bolesti zapaljenja karlice, bakterijske vaginoze kod žena, nespecifičnog uretritisa kod muškarca.

Ureaplazma (Ureaplasma urealiticum) je bakterija koja se može prenijeti polnim kontaktom. Kod muškaraca uz uretritis dovodi do infertiliteta smanjenjem pokretljivosti i broj spermatozoida, dok kod žena može da dovede do pobačaja.

Genitalni herpes je seksualno prenosiva bolest koju izaziva Herpes simplex virus (HSV). Može izazvati plikove na genitalijama, analnom području, bedrima, može se prenijeti na usta ili lice partnera.  1/3 pacijenta  sa primarnom infekcijom herpes  virusom ima uretritis. Postoje  dva   tipa virusa, tip I izaziva  većinom oralnu infekciju, rjeđe genitalnu. Tip II izaziva  genitalnu infekciju. Na  američkim koledžima među studentima infekcija HSV je  10 puta  češća nego  gonoreja i sifilis. Simptomi bolesti najčešće se javljaju oko 7-10 dana od infekcije. Karakteriše ih rekurentna pojava bolnih genitalnih plikova kojima prethodi osjećaj svraba i peckanja.  Obično spontano prolaze tokom dvije do četiri nedjelje. Prva epizoda je često jača i može biti povezana sa temperaturom, bolovima u mišićima, otečenim limfnim čvorovima i glavoboljom. Prenosi se direktnim kontaktom sa tjelesnim tečnostima ili ranicama zaražene osobe. Virus se može prenijeti i kada nema znakova bolesti. Potvrđuje se PCR metodom, dok se određivanje antitijela rjeđe koristi u kliničkoj praksi. Upotreba kondoma i izbjegavanje odnosa u fazi bolesti smanjuju rizik od infekcije. Tretmani antivirusnim ljekovima može umanjiti ozbiljnost simptomatskih epizoda. Moguća je i lokalna terapija. Virus ostaje trajno u tijelu.

HPV (Humani Papilloma virus) je česta virusna polno prenosiva bolest. Inficira kožu i slozokože formirajući hiperplastične promjene – virusne bradavice, kondilome (vlažne, mekane, ružičaste ili sive izrasline, mogu biti na peteljci, ravne i jedva primijetne, do grozdova većih dimenzija). Postoji više od 100 tipova. Tipovi visokog rizika (16,18, 31, 45,…) su povezani sa karcinomom orofarinksa, grkljana, vulve, vagine, grlića maternice, penisa i anusa. Tipovi niskog rizika (6, 11,..) uzrokuju šiljate kondilome, dobroćudne promjene. Od trenutka infekcije do pojave promjena može proći 3 nedjelje do 6 mjeseci. Cilj liječenja je uklanjanje promjena u cjelini elektrokauterizacijom, krioterapijom ili hirurški. Nekada je potrebno uraditi biopsiju promjene da bi se isključio karcinom. Cirkumcizija muškaraca (obrezivanje) može spriječiti recidive. Virus ostaje trajno u tijelu.

HPV testiranje znači dokazivanje postojanja humanog papiloma virusa iz brisa cervikalne sluznice, uretralnog brisa ili urina, a genotipizacijom se određuje tip virusa.

Moluscum contagiosum (molluscum contagiosum virus MCV) ili vodene bradavice prenose se neposrednim kontaktom. Karakteriše je mala, ružičasta lezija, uzdignute ivice sa centralnim udubljenjem. Povremeno izaziva svrab, obično ne boli. Može se javiti pojedinačno ili u grupi. Zahvata bilo koji dio tijela (trbuh, noge, ruke, vrat, a najčešće genitalni dio i lice). Promjena na koži se javlja oko  oko 7 nedjelja nakon infekcije. Obično prođe za godinu dana bez ožiljaka.

Polnim odnosom mogu se prenijeti i stidne vaši, dok se oralno-analnim odnosom mogu prenijeti amebe, šigele, paraziti. U  tim stanjima potrebno je testiranje na druge polno prenosive bolesti, naročito na sifilis i HIV.

Zaključak:

Najefikasniji način sprečavanja STD je izbjegavanje polnih odnosa, upotreba kondoma, manji broj seksulanih partnera, imati odnose sa jednim partnerom. Obrezivanje muškaraca je efikasno u sprečjavanju nekih infekcija. Korisno je u školama uvesti seksualno obrazovanje.