Prof. dr Agima Ljaljević
Institut za javno zdravlje Crne Gore
Princip Promocije zdravlja koji se odnosi na obavezu realizacije zdravstveno-vaspitnih aktivnosti na mjestima na kojima ljudi žive i rade podrazumijeva da su obrazovne (predškolske i školske), socijalne, zdravstvene i druge ustanove prioritetno značajne za sprovođenje zdravstveno-vaspitnih aktivnosti. Činjenica je da se u predškolskim i školskim ustanovama, kao osnovnim poligonima sekundarne socijalizacije, djeca izlažu nizu činilaca koji, osim navedene neposredne sredine uključuju i nastavak uticaja porodice (primarna socijalizacija), ali i sve snažniji uticaj vršnjaka. Zbog toga su ove ustanove od prioritetnog značaja za organizaciju i realizaciju specifičnih zdravstveno-vaspitnih programa, kako bi se ostvario uticaj, kroz angažovanje različitih subjekata, na osiguranje bezbijednog i kreativnog okruženja za djecu i mlade, unutar pomenutih ustanova. Takođe, vrlo je važno i za ostale populacione grupe, a posebno kada je riječ o posebno osjetljivim kategorijama stanovništva, osmisliti i sprovoditi programe kojima se obezbjeđuje da njihovo ponašanje i okruženje budu podrška njihovom zdravlju.
U vezi s navedenim principom, tokom prvog semestra, školske 2024/25 godine realizovano je sedamdeset zdravstveno-vaspitnih interaktivnih, dvosmjernih, komunikacionih radionica, kojima su koordinirali studenti Medicinskog fakulteta Univerziteta Crne Gore (smjer Medicina i Stomatologija). Radionice su organizovane najčešće na teritoriji Podgorice, ali i u drugim opštinama Crne Gore. Naime, studenti su imali obavezu da, u okviru praktičnog dijela predmeta iz oblasti Javnog zdravlja, uz koordinaciju predmetnog nastavnika iz Instituta za javno zdravlje Crne Gore (IJZCG), osmisle temu, ciljeve, ciljne grupe i strategije za organizaciju radionica, a potom da iste realizuju među odabranim populacionim grupama. Kako bi, istovremeno sticali iskustva u grupnom osmišljavanju i realizaciji aktivnosti, studenti su podijeljeni po grupama od po troje i sa svakom od grupa je prethodno dogovorena tema, koja je usklađena s odabranom ciljnom grupom (u predškolskim, školskim ustanovama, romskom kampu…), kao i primjena odgovarajućih zdravstveno-vaspitnih strategija (adekvatnih metoda i sredstava za ostvarivanje željenih ishoda).
Mjesta realizacije su određivana prema definisanoj temi i ciljnoj grupi, a nakon toga su pravovremeno upućeni zahtjevi menadžmentu izabranih ustanova za dozvolu organizacije radionice u njihovim ustanovama. U većini slučajeva su pružaoci usluga, u ustanovama u kojima je organizacija radionica planirana, učestvovali u definisanju teme u skladu sa nastavnim planom, interesovanjima, iskazanim ili prepoznatim potrebama i slično. Nakon realizacije, realizatori aktivnosti (studenti) su dostavljali u IJZCG ispunjene obrasce za evaluaciju zdravstveno-vaspitnih radionica, koji su ovjereni od strane predstavnika ustanova na radionicama.
Od pružalaca usluga iz ustanova u kojima su radionice realizovane dobijene su povratne informacije vezano za njihovu satisfakciju, kao i prisutnih korisnika s kojima je komunicirano.
Ovakva saradnja je postala praksa i traje već duži niz godina, a vrlo često se iz navedenih ustanova pokreće inicijativa i upućuje nadležnim iz IJZCG za organizaciju odgovarajućih radionica. Prilikom sprovođenja ovako organizovanih radionica učenici i/ili ostali učesnici su imali prilike da postave pitanja i dobiju odgovore (kada studenti tokom same radionice nisu bili u mogućnosti da odgovore, kompetentni odgovori su upućeni kasnije na adrese imenovanih predstavnika ustanova). Na svakoj radionici su prisustvovali imenovani predstavnici ustanova u kojima su realizovane, te su mogli da predstave svoj stav o kvalitetu sprovedenih aktivnosti. Takođe, studenti su se iskazali vrlo pozitivan stav vezano za sprovođenje navedenih aktivnosti, značaju uticaja na formiranje i modifikaciju ponašanja u cilju usklađivanja sa zdravljem, kao i važnosti za očuvanje i unaprijeđenje zdravlja stanovništva. Ova činjenica je važna za buduće djelovanje pružalaca usluga u zdravstvu i njihovoj pripremi za izvršavanje obaveza sprovođenja zdravstveno-vaspitnih aktivnosti, u okviru specijalnosti kojom se bave.
Teme radionica su bile vrlo raznovrsne i odnosile su se na različite aspekte očuvanja i unapređenja zdravlja.
Pri tome, studenti Medicinskog fakulteta, smjer Stomatologija su bili u prilici da djeci iz predškolskih i nižih razreda školskih ustanova (ovi studenti su, uglavnom realizovali radionice među pomenutim ciljnim grupama), pored prigodnih prezentacija i praktično pokažu, uz primjenu odgovarajućih zdravstveno-vaspitnih sredstava (modela), metode smanjenja uticaja faktora koji povećavaju rizik poremećaja oralnog zdravlja.
Studenti sa smjera Medicina su na radionicama i tribinama obradili veliki broj tema koje su vezane za ponašanje, koje je vrlo često uzrok nastanka bolesti i smrti. Učenici osnovnih i srednjih škola su imali prilike da razgovaraju sa studentima završnih godina studija o značaju izbjegavanja upotrebe duvanskih proizvoda, alkohola i ostalih psiho-aktivnih supstancija, ali i drugih vrsta zavisnosti (kockanje, zavisnost od digitalnih uređaja i slično. Teme namijenjene mladima odnosile su se i na: značaj zdrave ishrane i prevencje gojaznosti, redovnoe fizičke aktivnosti, značaj primjerenog održavanja higijene tijela i prostora, generalno zdrave stilove života, prevenciju mentalnih poremećaja kod mladih i prevenciju vršnjačkog nasilja. Uključene su bile i teme vezane za reproduktivno zdravlje, prevenciju HIV/AIDS-a (u okviru obilježavanja Svjetskog dana borbe protiv AIDS-a), kao i ostalih bolesti koje se prenose seksualnim putem, prevenciju malignih bolesti, dijebetesa sa posebnim osvrtom na ovu bolest kod djece i mladih, a raspravljano je i na temu vakcinacije, kao najdjelotvornije preventivne mjere u sprečavanju širenja i obolijevanja od zaraznih bolesti.
Kada je riječ o ostalim korisnicima radionica, kao što su žene iz romskih kampova, teme radionica su prilagođavane njihovim potrebama, te su studenti, ovom prilikom, predstavili teme vezane za: prevenciju malignih bolesti (u okviru obilježavanja Ružičastog oktobra, mjeseca borbe protiv raka dojke), kao i ostalih oboljenja koja su dominantna među ženama, kao što su: hipertenzija, dijabetes melitus, hronične obstruktivne bolesti pluća i drugih oboljenja.
Pored navedenih radionica, studenti Medicinskog fakulteta su zajedno sa zaposlenim iz IJZCG i Kliničkog centra Crne Gore organizovali obilježavanje Međunarodnog dana kontrole duvana (11. novembar), kada je ukazano na ozbiljnost zdravstvenih problema povezanih sa pandemijom upotrebe duvanskih proizvoda. Istovremeno, svi prisutni na događaju su mogli da dobiju odgovore na pitanja vezana za najčešće komplikacije upotrebe duvana i njihovih tretmana, od strane kompetentnih stručnjaka (pulmologa, kardiologa, hirurga, specijalista iz oblasti Javnog zdravlja i drugih). Takođe, prisutni su bili u prilici da izmjere krvni pritisak, da im se odredi nivo glukoze u krvi i/ili izvrši provjeru zasićenja arterijske krvi kiseonikom, koji je važan parametar za procjenu respiratorne funkcije.
