Razgovor sa prof. dr Marijom Polovinom:
Kako spriječiti iznenadnu srčanu smrt kod pacijenata s kardiomiopatijama, jednim od najtežih i najsloženijih stanja u medicini? Ovo pitanje bilo je u fokusu predavanja prof. dr Marije Polovine, vanredne profesorke interne medicine i kardiologije na Medicinskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, koje je održano tokom Dana naučne dijaspore 2024 u okviru Festivala umjetnosti, nauke i kulture. Tim povodom, profesorica Polovina dala je intervju za sajt Univerziteta Crne Gore.
Profesorica Polovina je načelnica Odjeljenja intenzivne kardiološke njege na Univerzitetskom kliničkom centru Srbije i istaknuta članica Evropskog kardiološkog društva (ESC) i Udruženja za srčanu slabost (HFA). Objavila je 98 naučnih radova (H-indeks: 27) i koautorka je nekoliko poglavlja u vodećim udžbenicima o srčanoj slabosti.
U intervjuu za sajt Univerziteta Crne Gore, prof. dr Polovina govori o savremenim izazovima i inovativnim pristupima u procjeni i prevenciji iznenadne srčane smrti. Kao stručnjakinja s bogatim međunarodnim iskustvom, donosi uvid u ključne perspektive i napretke u liječenju kardiomiopatija, značajno doprinoseći globalnim naporima u očuvanju srčanog zdravlja.
UCG: Vaše istraživanje se fokusira na rizik od iznenadne srčane smrti kod kardiomiopatija. Šta Vas je motivisalo da se posvetite ovoj oblasti i zašto je ona važna za kardiološku zajednicu i pacijente?
Prof. dr Marija Polovina: Naprasna srčana smrt predstavlja jedan od vodećih izazova u savremenoj kardiovaskularnoj medicini. Smatra se da je odgovorna za oko 15-20% svih uzroka kardiovaskularnog mortaliteta kod odraslih osoba. Iako je ishemijsko oboljenje srca vodeći uzrok naprasne smrti, druga srčana oboljenja, kao što su miokarditis, kardiomiopatije, urođene srčane mane i primarni aritmijski sindromi, takođe mogu da dovedu do ovog ishoda, čak i kod osoba mlađeg životnog doba. Procjena rizika za naprasnu srčanu smrt je veoma značajna, jer omogućava prepoznavanje osoba sa povišenim rizikom kod kojih se blagovremenim intervencijama može spriječiti nepovoljan ishod. Imajući u vidu kompleksnost kardiovaskularnih oboljenja koja mogu da dovedu do naprasne srčane smrti, razvoj sistema za procjenu rizika predstavlja veoma značajno polje medicinskih istraživanja.
UCG:. Kardiomiopatije predstavljaju značajan faktor rizika za iznenadnu srčanu smrt. Možete li nam objasniti šta su kardiomiopatije i zašto su one posebno opasne?
Prof. dr Marija Polovina: Kardiomiopatije su primarna oboljenja srčanog mišića kod kojih dolazi do promjene u strukturi i funkciji srca. Ove promjene nisu posljedica ishemijske bolesti srca, hipertenzije, oboljenja srčanih zalistaka ili urođenih srčanih mana već nastaju zbog primarnog oboljenja samog srca. U mnogim slučajevima (40-60%) kardiomiopatije imaju naslednu osnovu i nastaju zbog mutacije (izmjene) gena. Međutim, mogu da budu uzrokovane i drugim faktorima, kao što su: zapaljenski proces u srčanom mišiću, izloženost štetnom delovanju toksina i pojedinih onkoloških ljekova, pretjerano konzumiranje alkohola, metabolički poremećaji, autoimunske bolesti i drugo. Postojanje nasledne predispozicije (genske mutacije) povećava rizik za nastanak kardiomiopatije prilikom izloženosti drugim faktorima. Od kardiomiopatija oboljevaju pretežno osobe mlađeg i srednjeg životnog doba, a oboljeli imaju povišen rizik od srčane slabosti, kao i različitih poremećaja srčanog ritma, uključujući i naprasnu srčanu smrt. Stoga je kod oboljelih od kardiomiopatija veoma značajna procjena rizika i primarna prevencija naprasne srčane smrti, odnosno prepoznavanje asimptomatskih osoba kod kojih se primjenom specifičnih mjera liječenja može spriječiti nepovoljni ishod. Značaj primarne prevencije je utoliko veći s obzirom da se često radi o mladim bolesnicima.
UCG: Vaša istraživanja su značajno doprinijela boljem razumijevanju rizika od iznenadne srčane smrti. Koji su neki od ključnih faktora rizika koje ste identifikovali i na koji način oni mogu pomoći lekarima u prevenciji ovih stanja?
Prof. dr Marija Polovina: Dobro poznavanje kliničkih karakteristika kardiomiopatija je presudno za adekvatno liječenje i prevenciju nepovoljnih ishoda. Generalno govoreći, kod većine kardiomiopatija rizik od naprasne smrti je veći kod mlađih osoba, kod bolesnika sa težim stepenom strukturnog i funkcionalnog poremećaja srca (npr. teži stepen slabosti lijeve srčane komore ili izraženija hipertrofija miokarda), kod bolesnika koje su već imali poremećaje srčanog ritma ili gubitke svesti, kao i kod osoba sa porodičnim opterećenjem za naprasnu smrt. U posljednje vrijeme je prepoznat značaj genetičkih mutacija za povišen rizik od naprasne srčane smrti, kao i uloga dodatnih metoda za procjenu strukturnog oštećenja srca, kao što je magnetna rezonanca. Preporuke relevantnih stručnih tijela, kao što je Evropsko udruženje kardiologa, mogu da pomognu ljekarima u procjeni rizika. Takođe je potrebno da se razmotri genetičko testiranje i savjetovanje, i procjena prisustva oboljenja kod srodnika oboljele osobe.
UCG: Kao načelnica Odjeljenja intenzivne kardiološke njege, svakodnevno ste suočeni sa izazovima liječenja srčanih bolesnika. Kako Vaša istraživanja utiču na pristup liječenju u hitnim situacijama i na kvalitet njege pacijenata?
Prof. dr Marija Polovina: Rad u Kardiološkoj intenzivnoj njezi Službe urgentne kardiologije Univerzitetskog kliničkog centra Srbije (UKCS) je za mene velika profesionalna čast i odgovornost. Iako je posao dinamičan i izazovan, znanje i iskustvo stečeno višegodišnjim radom, stalno učenje i predanost naučnom istraživanju su od velikog značaja za kvalitetno obavljanje posla. Istraživanja koja se sprovode u našoj ustanovi u okviru nekoliko naučnih projekata (Sinergy Acute, Fonda za nauku Republike Srbije i Central/Eastern Europe Quality of Care Centres pod pokroviteljstvom Srpske akademije nauka i umjetnosti i Evropskog udruženja za srčanu slabost) pomažu boljem sagledavanju faktora rizika, demografskih i kliničkih karakteristika bolesnika, kvaliteta dijagnostike i liječenja i ishoda liječenja različitih kardiovaskularnih oboljenja. Specifična znanja iz srčane slabosti i kardiomiopatija pomažu u boljoj dijagnostici i liječenju bolesnika sa rijetkim i teškim formama bolesti. U skorašnjem periodu unaprijedili smo mogućnosti liječenja u našoj ustanovi uvođenjem savremenih metoda kratkoročne mehaničke cirkulatorne podrške u intenzivnoj njezi. Rad u intenzivnoj njezi podrazumijeva dobru timsku saradnju. Veoma sam ponosna na znanje i posvećenost svih članova mog tima i ističem značaj edukacije i podsticanja mladih ljekara da teže ka profesionalnoj i akademskoj izvrsnosti.
UCG: U svom radu koji ste izložili u okviru Dana naučne dijaspore ističete izazove u prevenciji iznenadne srčane smrti. Koje su to glavne prepreke koje danas stoje na putu boljeg upravljanja rizicima i prevencije u kardiomiopatijama?
Prof. dr Marija Polovina: Kardiomiopatije su heterogena oboljenja sa različitim uzorcima, stepenom težine bolesti i rizicima od komplikacija. Jedan od najvećih izazova je prepoznavanje bolesnika sa blažim ili atipičnim formama bolesti koji mogu da imaju genetsku ili drugu predispoziciju za naprasnu srčanu smrt, koja može da ostane neprepoznata bez detaljne procjene rizika. Izazov je i stratifikacija rizika kod specifičnih etiologija kardiomiopatija kao što su amiloidoza, Fabrijeva bolest, imunska oboljenja i dr. Nedovoljna dostupnost savremenih dijagnostičkih metoda u svakodnevnom radu, uključujući naprednije tehnike ehokardiografije, magnetnu rezonancu srca i genetičko testiranje, predstavlja značajno ograničenje u procjeni rizika, mada je tokom posljednjih godina po ovom pitanju ostvaren veliki napredak u Republici Srbiji.
UCG: Pored kliničkog rada, uključeni ste i u naučne projekte i publikacije. Kako usklađujete svoje istraživanje sa svakodnevnom praksom, i na koji način ga prenosite na studente i mlade ljekare?
Prof. dr Marija Polovina: Posvećenost bolesnicima u Kardiološkoj intenzivnoj njezi predstavlja okosnicu i prioritet mog profesionalnog rada. Uz dobru organizaciju i uključenost tima ljekara naše ustanove postižemo da „učešljamo“ i naučnoistraživački rad koji treba da služi unapređenju znanja i kvaliteta liječenja bolesnika. Već sam pomenula da se u Klinici za kardiologiju UKCS pod pokroviteljstvom Medicinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu i Fonda za nauku Republike Srbije sprovodi značajan naučni projekat istraživanja predikcije razvoja srčane slabosti nakon akutnog infarkta miokarda (Sinergy Acute), čiji je nosilac akademik Goran Stanković. Pored toga, sprovodi se i međunarodni projekat procjene kvaliteta liječenja bolesnika hospitalizovanih zbog srčane slabosti pod pokroviteljstvom Srpske akademije nauka i umjetnosti i Evropskog udruženja za srčanu slabost, čiji je nosilac akademik Petar Seferović. Kao predsjednica Odbora za inflamatorne kardiomiopatije Evropskog udruženja za srčanu slabost, planiram da našu ustanovu uključim u evropske registre i istraživanja u ovoj oblasti. Veliko mi je zadovoljstvo da u ovim aktivnostima učestvuje i tim mojih mladih saradnika koji daju značajan doprinos realizaciji projekata. Drago mi je da kod njih podstičem naučnoistraživački duh i želju za sticanjem novih znanja koja će unaprijediti njihove profesionalne i akademske sposobnosti.
UCG: Kao članica Evropskog udruženja za kardiologiju i urednica naučnog časopisa, kako vidite ulogu međunarodne saradnje i razmjene znanja u unapređenju kardiološke prakse i istraživanja?
Prof. dr Marija Polovina: Međunarodna saradnja i razmjena znanja i iskustava su od presudnog značaja za unapređenje kvaliteta liječenja i razvoj naučnoistraživačkog rada. U tom pogledu, u Srbiji i zemljama u regionu postoji višedecenijsko iskustvo sa organizacijom naučnih skupova i kongresa na kojima učestvuju istaknuti stručnjaci iz regiona i Evrope. Sledeće godine će u Beogradu biti organizovan godišnji kongres Evropskog udruženja za srčanu slabost na kome se očekuje prisustvo oko 7000 učesnika. Ovaj kongres koji će pružiti izuzetnu priliku kardiolozima iz regiona da čuju najnovija naučna saznanja, razmijene mišljenja sa svjetskim ekspertima, predstave rezultate svojih istraživanja, a mladi ljekari iz Srbije će imati priliku da brane boje Srbije u naučnom takmičenju tokom kongresa (HFA Championship). Velika mi je čast da ću biti predvodnik našeg tima. Pored toga, većina tercijarnih ustanova u Srbiji ima izgrađenu saradnju sa univerzitetskim centrima u regionu i Evropi koja omogućava razmenu studenata, postdiplomaca i ljekara u procesu edukacije. Mislim da je za Srbiju i Crnu Goru od velikog značaja da se održavaju i intenziviraju svi aspekti profesionalne i akademske saradnje među naučnim institucijama i bolnicama, kao i da učestvujemo u projektima Evropskog udruženja kardiologa čime podstičemo unapređenje liječenja i naučnu vidljivost. Kao relativno male akademske zajednice, međusobnom saradnjom možemo da doprinesemo zajedničkom osnaživanju. Kao jedan od urednika časopisa ESC Heart Failure, koji pripada porodici naučnih časopisa Evropskog udruženja kardiologa, ističem otvorenost za publikacije iz svih regiona i podstičem naše autore da svoje radove objave u ovom časopisu.
UCG: Učestvujete na mnogim naučnim skupovima, uključujući i “Dane naučne dijaspore” na Univerzitetu Crne Gore. Kako ocjenjujete značaj ovakvih događaja za povezivanje istraživača i širenje novih saznanja u oblasti kardiologije?
Prof. dr Marija Polovina: Veoma sam zahvalna organizatorima što sam pozvana da učestujem na ovom prestižnom naučnom događaju. Mišljenja sam da je inicijativa okupljanja naučnika zajedničkog porekla, koji rade u različitim djelovima svijeta, izuzetno značajna za podsticanje daljeg razvoja naučne misli i djelovanja. Od posebnog značaja je i podsticanje saradnje naučnika u regionu i nadam se da će ovaj skup inspirisati dalje aktivnosti.
UCG: Šta biste savjetovali mladim istraživačima i ljekarima koji žele da se posvete proučavanju kardiomiopatija i prevenciji iznenadne srčane smrti? Koje vještine i znanja su, po Vašem mišljenju, ključni za uspjeh u ovoj oblasti?
Prof. dr Marija Polovina: Dobro poznavanje kliničkih karakteristika kardiomiopatija, znanje elektrokardiografskih specifičnosti, sticanje vještina iz oblasti ehokardiografije, poznavanje doprinosa savremenih dijagnostičkih metoda, kao i temeljitost u pristupu svakom bolesniku su od ključnog značaja. Ponekad postavljanje dijagnoze, rasvjetljavanje etiologije i procjena rizika djeluju kao slaganje komadića slagalice koji na kraju daju potpuniju sliku bolesti, a naša posvećenost i znanje mogu presudno da utiču na ishode liječenja. Individualizovani pristup liječenju, razvoj i primjena novih terapijskih rješenja pružaju nadu da ćemo u budućnosti biti još uspješniji. Zato su kardiomiopatije veoma interesantna i izazovna grupa oboljenja za buduće stručnjake i naučnike.
Izvor:pr@ucg.ac.me
