ŠTITASTA ŽLIJEZDA

VI Medikal konferencija

Dr Aleksandar Đogo, spec. endokrinolog

Klinički centar Crne Gore

 

Opšte je poznato da štitasta žlijezda u osnovi svog funkcionisanja ima metabolisanje joda. Jod se nakon  unošenja  u ljudski organizam  konvertuje u jodide, te ga štitasta žlijezda u svojim tireocitima opet konvertuje oksidativnim procesima u jod (organifikacija). Ova žlijezda se inače sastoji iz velikog broja folikula, koji u anatomskom smislu  predstavjaju šupljinu obloženu  tireocitima. Sa druge strane, tireociti odnosno,  tireoidne ćelije, predstavjaju morfološki supstrat koji proizvodi tireoidne hormone.

        Sinteza tireoidnih hormona počinje  lučenjem  tireoglobulina od strane pomenutih ćelija. Tireoglobulin je proteinski  matriks, koji je glikopeptid i predstavlja osnovu za sintezu tireoidnih  hormona. Dakle, štitasta žlijezda djeluje kao pumpa koja neprekidno radi – sekretuje tireoglobulin, formira tireoidne hormone i izlučuje  ih u krv.

        U cirkulaciji se od ukupnih hormonskih frakcija, koje su u vezanom obliku (tj. vezane za protein TBG, kao nosač i rezervoar), formiraju  slobodne frakcije koje su metabolički aktivne, odnosno biološki potentne. Međutim, na cjelularnom nivou, funkcionisanje matriksa koji nazivamo tireoglobulin, i koji je zapravo pravi pokazatelj aktivnosti tireoidne žlijezde, nalazi se pod kontrolom  brojnih enzima.

        Najbitniji enzim, koji je esencijalan za funkcionisanje tireoidne  produkcije, jeste opštepoznati TPO, tireoidna peroksidaza. Navedeni enzim, koji predstavlja proteinsku strukturu,podliježe uticaju brojnih agenasa koji mogu dovesti do njegove degradacije, i samim tim poremećaja globalne tireoidne funkcije. Najčešći patološki agens jeste vodonik-peroksid, koji predstavlja  slobodni radikal odgovoran za brojne patološke procese na više tkiva u humanoj biologiji. To je jedan od razloga zbog čega su oboljenja štitaste žlijezde često povezana sa dugim patološkim stanjima.

 

        Način funkcionisanja

        Kada tireociti konačno u serum sekretuju svoje produkte, u perifernim tkivima se formira rezervoar koji predstavlja kompleks  proteina i tireoidnih hormona, iz koga se otpušta onoliko aktivne supstance, koliko je humanoj biologiji potrebno.

         Veoma  je bitno napomenuti  da je više od 99% ukupnog hormonskog supstrata vezano za albumine, transtiretin i globulin. Iz tog supstrata otpušta  se  onoliko koliko je u datom trenutku potrebno za metaboličko funkcionisanje tkiva i organa. Potrebe zavise od mnogo faktora, kao što su  klimatski, geografski, faktori nadmorske visine, vlažnosti vazduha, metaboličkih potreba, psihofizičke aktivnosti.

        Štitasta žlijezda, kao i sve ostale žlijezde, mora imati svoj nadređeni hormone koji potiče iz hipofize i predstavlja njen  TROPNI hormon. Taj hormon je u ovom slučaju tireoidni stimulativni hormon  TSH, i  ima svoje receptore na tireocitima. Njegovo funkcionisanje predstavlja odličan primjer mehanizma negativne povratne sprege (feedback mehanizam). Pojednostavljeno, TSH raste onda kada je štitasta žlijezda insuficijentna da proizvede  tireoidne hormone, u situaciji kada je raznim patološkim procesima oštećena. Hipofiza je porastom svoje funkcionalnosti forsira da proizvodi tireoidne hormone. Obrnuto, u hiperfunkcionalnosti  tireoidne  žlijezde, nivo  TSH se smanjuje. Dakle, izuzetno koristan I neprevaziđen parametar za dijagnostiku tireoidne funkcije.