Procjena sadržaja ugljenih hidrata u obroku

0
832

Ugljeni hidrati su značajan dio svakodnevne ishrane jer se njima obezbjeđuje najveći dio energetskih potreba (50-55% od ukupnih kalorija). Pored namirnica koje sadrže skrob (hljeb, tjestenine, krompir, pirinač, pasulj) ugljeni hidrati se nalaze u mlijeku, voću, voćnim sokovima, obojenom povrću i, naravno, u slatkišima.

KAKO UGLJENI HIDRATI UTIČU NA KONCENTRACIJU ŠEĆERA U KRVI?

Ako dijete s dijabetes melitusom unese hranom previše ugljenih hidrata bez istovremenog povećanja doze insulina, dolazi do prevelikog porasta nivoa šećera u krvi. (Primjer obroka sa relativno velikim sadržajem ugljenih hidrata: tanjir špageta sa sosom od mesa). Ovakav obrok zahtijeva nešto veću količinu insulina od uobičajene.

Ako dijete s dijabetes melitusom unese hranom malo ugljenih hidrata, a dobije uobičajenu dozu insulina, doći će do hipoglikemije. (Primjer obroka sa relativno malim sadržajem ugljenih hidrata: pečena piletina sa malo pirinča i mnogo povrća). Ovakav obrok zahtijeva manju dozu insulina od uobičajene. Doze insulina treba da se prilagode očekivanom unosu ugljenih hidrata i očekivanoj fizičkoj aktivnosti.

Režim sa dvije injekcije insulina kratkog i srednje dugog dejstva zahtijeva regularne obroke bogate složenim ugljenim hidratima, sa približno jednakom količinom ugljenih hidrata u određenom obroku iz dana u dan, kao i redovne užine zbog prevencije hipoglikemija tokom neizbježnih perioda relativno visoke koncentracije insulina u krvi (hiperinsulinemija).

Intenzivni režim insulinske terapije sa insulinom krat­kog dejstva ili insulinskim analogom kratkog dejstva koji se daje prije svakog glavnog obroka omogućava fleksibilniji pristup, uz eventualno izostavljanje užina i određivanje doze insulina na osnovu procjene sadržaja ugljenih hidrata u obroku i koncentracije glukoze u krvi prije predstojećeg obroka.

U većini režima insulinske terapije preporučuje se obrok ugljenih hidrata pred spavanje radi prevencije noćnih hipogli­kemija.

Intenzivna izička aktivnost i sport zahtijevaju dodatni unos ugljenih hidrata prije, za vrijeme i poslije vježbanja, radi prevencije hipoglikemije. Izračunavanje ugljenih hidrata u obroku prihvaćeno je u svijetu, prije svega, pri upotrebi insulinske pumpe. To je u stvari dobar put za postizanje zadovoljavajuće regulacije dijabetes melitusa i upotpunjuje tehničke mogućnosti insulinske pumpe. Ovaj metod je posebno koristan za osobe na intenzivnom (bazalno-bolusnom) režimu insulinske terapije. Metod je jednos­tavan i oduzima malo vremena. U cilju dobijanja bolje predstave 0 količini namirnica u početku treba da se koristi mjerenje težine, odnosno zapremine. Kasnije, za ocjenu količine ugljenih hidrata u obroku mogu da se upotrebljavaju domaće mjere kao što su:

• Jedna čaša = jedna plastična čaša za jogurt = jedna šolja = 200 ml

• Jedna supena kašika =15 grama

• Jedna maksimalno puna supena kašika = 20 grama

• Jedna (čajna) kašičica = 5 grama

Sadržaj ugljenih hidrata u obroku izračunava se na osnovu: mjerenja količine (težine, odnosno zapremine) namirnica i odgovarajućih tablica. Procjena količine ugljenih hidrata olakšana je korišćenjem i pamćenjem tzv. ugljeno-hidratnih jedinica.

Jedna ugljeno-hidratna jedinica je ona količina određene namirnice koja sadrži približno 15 grama ugljenih hidrata.

Sadržaj ugljenih hidrata

Namirnice sa skrobomDomaća mjeraKoličina (g)UH (g)
Ražana zrna2 kašike2515
Ječmena zrna2 kašike2515
Kukuruzna zrna2 kašike2015
Pšenična zrna2 kašike2515
Ovsena zrna2 kašike2515
Kokice2 kašike2015
Kesten6 komada4515
Bijeli hljeb1 tanja kriška2015
Polubijeli hljeb1 kriška2515
Crni hljeb1 kriška3015
Ražani hljeb1 kriška3015
Integralni hljeb1 kriška3015
Kukuruzni hljeb1 kriška3015
Ovseni hljeb1 kriška2515
Zemička graham1 mala3015
Zemička bijelaV srednje2515
Krompir, pečen ili kuvan1 srednje veličine8015
Krompir pireV šolje15
Pomfri16-25 komada3515
Čips12-18 komada3015
Bijelo brašno, tip 5001 kašika2015
Crno brašno, tip 10001 kašika2015
Ovseno brašno1 kašika2015
Pšenične pahuljiceV šolje15
Pšenični grizV šolje15
Musli2 kašike2015
Glazirani pirinač1 kašika2015
Neglazirani pirinač1 kašika2015
Tjestenina1 kašika2015
Tjestenina kuvanaV šolje6015
Mlijeko i mliječni proizvodDomaća mjeraKoličinaUH (g)
Jogurt bifidus1 čaša150 g15
Jogurt sa 3,2% mliječne masti 1 čaša200 g15
Jogurt sa 1% mliječne masti1,5 čaša300 g15
Kisjelo mlijeko 3,2% masti1 čaša180 g15
Kefir 3,2% mliječne masti1 čaša180 g15
Punomasno mlijeko (3,2%)1 šolja200 ml15
Obrano mlijeko (1,6%)1 šolja200 ml15
Čokoladno mlijeko1 šolja200 ml30
Sladoled, mlječniV šolje100 ml15
Voćni jogurt „light”1 šolja200 ml15
VoćeDomaća mjeraKoličinaUH (g)
Ananas, svježi1,5 tanje kriške150 g15
Sok od ananasaV čaše100 ml15
Banana1 manja100 g15
Breskva1 komad160 g15
Sok od breskveV čaše100 ml15
Trešnje12 komada90 g15
Dinja1,5 tanja kriška225 g15
Lubenica1 manja kriška15
Grejpfrut1 srednje veličine300 g15
Sok od grejpfrutaV čaše100 ml15
Bijelo grožđe15 zrna80 g15
Crno grožđe17 zrna90 g15
Kruška1 srednje veličine150 g15
Jabuka1 manja100 g15
Sok od jabukeV čaše100 ml15
Jagode1,5 šolja210 g15
Kivi2 komada130 g15
Maline1,5 šolja180 g15
Nektarine1 srednje velika120 g15
Pomorandža1 srednje velika150 g15
Šljive6 komada100 g15
Višnje12 komada100 g15
PovrćeDomaća mjeraKoličina (g)UH (g)
Tikvice1 šolja1005
Blitva, svježa4 šolje1005
Blitva, kuvana1 šolja1005
Brokoli1,5 šolja1005

u raznim namirnicama

Brokoli, kuvani1 šolja1005
Karfiol, svježi1,5 šolja1005
Kuvani karfiol1 šolja1005
Crni luk1 manji1005
GrašakV šolje405
Šargarepa1 veća1005
Zelje1 šolja1005
Paradajz2 manja1505
Sok od paradajzaV šolje5
Paprika2 komada1505
Cvekla1 manja1005
Spanać, svježi4 šolje1005
Kuvani spanać1 šolja1005
Šampinjoni, svježi2 šolje1505
Šampinjoni, kuvani1 šolja1005
Zelena salata1 veza2005
Zelena boranija, svježa1 šolja1005
Zelena boranija, kuvanaV šolje1505
SlatkišiDomaća mjeraKotičina(g/ml) UH (g)
Dijet marmelada2 kašike15 g15
Džem2 kašike15 g15
Kakao1 kašika15 g12
Med2 kašike15 g10
Puding u prahu1 i po kašika15 g15
Bombone2 komada10 g10
Dijet čokolada2 kockice20 g15
Dijet čokoladne bombone2 komada20 g15
Mlječna čokolada2 kockice15
Čokoladno mlijeko1 šolja200 ml15
Bijela kafa1 šolja200 ml15
Puding sa obranim mlijekomV šolje100 ml15
Palačinke10 cm15
SutlijašV šolje100 g15
Krofnasrednje veličine60 g22
Pita sa jabukama1/3 parčeta20 g15
Sirup od maline2 kašike30 g15
Gotova jelaDomaća mjeraKoličina (ml/g) UH (g)
Čorba od praziluka1 tanjir200 ml3
Goveđa supa1 tanjir200 ml10
Goveđa supa sa knedlama1 tanjir200 ml15
Goveđa supa sa rezancima1 tanjir200 ml15
Teleća supa1 tanjir200 ml15
Pileća supa s povrćem1,5 tanjir300 ml15
Krompir-čorba1 tanjir200 ml20
Sarma65 g15
Punjena paprika70 g15
PaprikašV šolje100 g10
TjestenineDomaća mjeraKoličina (g)UH (g)
Tjestenine „karbonare”8015
Tjestenine „bolonjeze”11015
Pica35 cm1/8 pice46
Ravioli10015
Mc Donalds
Hamburger1 porcija10530
Cheesburger1 porcija11940
Big Mac1 porcija21545
Fish Mac1 porcija14440
Chicken McNuggets -mali1 porcija10415
Chicken McNuggets -srednji1 porcija15625
Chicken McNuggets -veliki1 porcija34750
Mc Chicken1 porcija16040
Mc pomfri – mali1 porcija10040
Pita sa jabukama1 porcija8025
Mlječni šejk od jagode-veliki1 porcija50090
Mlječni šejk od vanile1 porcija50090
Mlječni šejk od čokolade1 porcija50090
Sladoled sa karamelom1 porcija21865
Kukuruzni hljeb1 kriška3015
Ovseni hljeb1 kriška2515

 

Piše: dr Valentina Kalinić, spec.endokrinolog društvo za borbu protiv šećerne bolesti, Bar