Procjena sadržaja ugljenih hidrata u obroku

0
1685

Ugljeni hidrati su značajan dio svakodnevne ishrane jer se njima obezbjeđuje najveći dio energetskih potreba (50-55% od ukupnih kalorija). Pored namirnica koje sadrže skrob (hljeb, tjestenine, krompir, pirinač, pasulj) ugljeni hidrati se nalaze u mlijeku, voću, voćnim sokovima, obojenom povrću i, naravno, u slatkišima.

KAKO UGLJENI HIDRATI UTIČU NA KONCENTRACIJU ŠEĆERA U KRVI?

Ako dijete s dijabetes melitusom unese hranom previše ugljenih hidrata bez istovremenog povećanja doze insulina, dolazi do prevelikog porasta nivoa šećera u krvi. (Primjer obroka sa relativno velikim sadržajem ugljenih hidrata: tanjir špageta sa sosom od mesa). Ovakav obrok zahtijeva nešto veću količinu insulina od uobičajene.

Ako dijete s dijabetes melitusom unese hranom malo ugljenih hidrata, a dobije uobičajenu dozu insulina, doći će do hipoglikemije. (Primjer obroka sa relativno malim sadržajem ugljenih hidrata: pečena piletina sa malo pirinča i mnogo povrća). Ovakav obrok zahtijeva manju dozu insulina od uobičajene. Doze insulina treba da se prilagode očekivanom unosu ugljenih hidrata i očekivanoj fizičkoj aktivnosti.

Režim sa dvije injekcije insulina kratkog i srednje dugog dejstva zahtijeva regularne obroke bogate složenim ugljenim hidratima, sa približno jednakom količinom ugljenih hidrata u određenom obroku iz dana u dan, kao i redovne užine zbog prevencije hipoglikemija tokom neizbježnih perioda relativno visoke koncentracije insulina u krvi (hiperinsulinemija).

Intenzivni režim insulinske terapije sa insulinom krat­kog dejstva ili insulinskim analogom kratkog dejstva koji se daje prije svakog glavnog obroka omogućava fleksibilniji pristup, uz eventualno izostavljanje užina i određivanje doze insulina na osnovu procjene sadržaja ugljenih hidrata u obroku i koncentracije glukoze u krvi prije predstojećeg obroka.

U većini režima insulinske terapije preporučuje se obrok ugljenih hidrata pred spavanje radi prevencije noćnih hipogli­kemija.

Intenzivna izička aktivnost i sport zahtijevaju dodatni unos ugljenih hidrata prije, za vrijeme i poslije vježbanja, radi prevencije hipoglikemije. Izračunavanje ugljenih hidrata u obroku prihvaćeno je u svijetu, prije svega, pri upotrebi insulinske pumpe. To je u stvari dobar put za postizanje zadovoljavajuće regulacije dijabetes melitusa i upotpunjuje tehničke mogućnosti insulinske pumpe. Ovaj metod je posebno koristan za osobe na intenzivnom (bazalno-bolusnom) režimu insulinske terapije. Metod je jednos­tavan i oduzima malo vremena. U cilju dobijanja bolje predstave 0 količini namirnica u početku treba da se koristi mjerenje težine, odnosno zapremine. Kasnije, za ocjenu količine ugljenih hidrata u obroku mogu da se upotrebljavaju domaće mjere kao što su:

• Jedna čaša = jedna plastična čaša za jogurt = jedna šolja = 200 ml

• Jedna supena kašika =15 grama

• Jedna maksimalno puna supena kašika = 20 grama

• Jedna (čajna) kašičica = 5 grama

Sadržaj ugljenih hidrata u obroku izračunava se na osnovu: mjerenja količine (težine, odnosno zapremine) namirnica i odgovarajućih tablica. Procjena količine ugljenih hidrata olakšana je korišćenjem i pamćenjem tzv. ugljeno-hidratnih jedinica.

Jedna ugljeno-hidratna jedinica je ona količina određene namirnice koja sadrži približno 15 grama ugljenih hidrata.

Sadržaj ugljenih hidrata

Namirnice sa skrobom Domaća mjera Količina (g) UH (g)
Ražana zrna 2 kašike 25 15
Ječmena zrna 2 kašike 25 15
Kukuruzna zrna 2 kašike 20 15
Pšenična zrna 2 kašike 25 15
Ovsena zrna 2 kašike 25 15
Kokice 2 kašike 20 15
Kesten 6 komada 45 15
Bijeli hljeb 1 tanja kriška 20 15
Polubijeli hljeb 1 kriška 25 15
Crni hljeb 1 kriška 30 15
Ražani hljeb 1 kriška 30 15
Integralni hljeb 1 kriška 30 15
Kukuruzni hljeb 1 kriška 30 15
Ovseni hljeb 1 kriška 25 15
Zemička graham 1 mala 30 15
Zemička bijela V srednje 25 15
Krompir, pečen ili kuvan 1 srednje veličine 80 15
Krompir pire V šolje 15
Pomfri 16-25 komada 35 15
Čips 12-18 komada 30 15
Bijelo brašno, tip 500 1 kašika 20 15
Crno brašno, tip 1000 1 kašika 20 15
Ovseno brašno 1 kašika 20 15
Pšenične pahuljice V šolje 15
Pšenični griz V šolje 15
Musli 2 kašike 20 15
Glazirani pirinač 1 kašika 20 15
Neglazirani pirinač 1 kašika 20 15
Tjestenina 1 kašika 20 15
Tjestenina kuvana V šolje6015
Mlijeko i mliječni proizvod Domaća mjera Količina UH (g)
Jogurt bifidus 1 čaša 150 g 15
Jogurt sa 3,2% mliječne masti 1 čaša 200 g 15
Jogurt sa 1% mliječne masti 1,5 čaša 300 g 15
Kisjelo mlijeko 3,2% masti 1 čaša 180 g 15
Kefir 3,2% mliječne masti 1 čaša 180 g 15
Punomasno mlijeko (3,2%) 1 šolja 200 ml 15
Obrano mlijeko (1,6%) 1 šolja 200 ml 15
Čokoladno mlijeko 1 šolja 200 ml 30
Sladoled, mlječni V šolje 100 ml 15
Voćni jogurt „light” 1 šolja 200 ml 15
Voće Domaća mjera Količina UH (g)
Ananas, svježi 1,5 tanje kriške 150 g 15
Sok od ananasa V čaše 100 ml 15
Banana 1 manja 100 g 15
Breskva 1 komad 160 g 15
Sok od breskve V čaše 100 ml 15
Trešnje 12 komada 90 g 15
Dinja 1,5 tanja kriška 225 g 15
Lubenica 1 manja kriška 15
Grejpfrut 1 srednje veličine 300 g 15
Sok od grejpfruta V čaše 100 ml 15
Bijelo grožđe 15 zrna 80 g 15
Crno grožđe 17 zrna 90 g 15
Kruška 1 srednje veličine 150 g 15
Jabuka 1 manja 100 g 15
Sok od jabuke V čaše 100 ml 15
Jagode 1,5 šolja 210 g 15
Kivi 2 komada 130 g 15
Maline 1,5 šolja 180 g 15
Nektarine 1 srednje velika 120 g 15
Pomorandža 1 srednje velika 150 g 15
Šljive 6 komada 100 g 15
Višnje 12 komada 100 g 15
Povrće Domaća mjera Količina (g) UH (g)
Tikvice 1 šolja 100 5
Blitva, svježa 4 šolje 100 5
Blitva, kuvana 1 šolja 100 5
Brokoli 1,5 šolja 100 5

u raznim namirnicama

Brokoli, kuvani 1 šolja 100 5
Karfiol, svježi 1,5 šolja 100 5
Kuvani karfiol 1 šolja 100 5
Crni luk 1 manji 100 5
Grašak V šolje 40 5
Šargarepa 1 veća 100 5
Zelje 1 šolja 100 5
Paradajz 2 manja 150 5
Sok od paradajza V šolje 5
Paprika 2 komada 150 5
Cvekla 1 manja 100 5
Spanać, svježi 4 šolje 100 5
Kuvani spanać 1 šolja 100 5
Šampinjoni, svježi 2 šolje 150 5
Šampinjoni, kuvani 1 šolja 100 5
Zelena salata 1 veza 200 5
Zelena boranija, svježa 1 šolja 100 5
Zelena boranija, kuvana V šolje 150 5
Slatkiši Domaća mjera Kotičina(g/ml) UH (g)
Dijet marmelada 2 kašike 15 g 15
Džem 2 kašike 15 g 15
Kakao 1 kašika 15 g 12
Med 2 kašike 15 g 10
Puding u prahu 1 i po kašika 15 g 15
Bombone 2 komada 10 g 10
Dijet čokolada 2 kockice 20 g 15
Dijet čokoladne bombone 2 komada 20 g 15
Mlječna čokolada 2 kockice 15
Čokoladno mlijeko 1 šolja 200 ml 15
Bijela kafa 1 šolja 200 ml 15
Puding sa obranim mlijekom V šolje 100 ml 15
Palačinke 10 cm 15
Sutlijaš V šolje 100 g 15
Krofna srednje veličine 60 g 22
Pita sa jabukama 1/3 parčeta 20 g 15
Sirup od maline 2 kašike 30 g 15
Gotova jela Domaća mjera Količina (ml/g) UH (g)
Čorba od praziluka 1 tanjir 200 ml 3
Goveđa supa 1 tanjir 200 ml 10
Goveđa supa sa knedlama 1 tanjir 200 ml 15
Goveđa supa sa rezancima 1 tanjir 200 ml 15
Teleća supa 1 tanjir 200 ml 15
Pileća supa s povrćem 1,5 tanjir 300 ml 15
Krompir-čorba 1 tanjir 200 ml 20
Sarma 65 g 15
Punjena paprika 70 g 15
Paprikaš V šolje 100 g 10
Tjestenine Domaća mjera Količina (g) UH (g)
Tjestenine „karbonare” 80 15
Tjestenine „bolonjeze” 110 15
Pica 35 cm 1/8 pice 46
Ravioli 100 15
Mc Donalds
Hamburger 1 porcija 105 30
Cheesburger 1 porcija 119 40
Big Mac 1 porcija 215 45
Fish Mac 1 porcija 144 40
Chicken McNuggets -mali 1 porcija 104 15
Chicken McNuggets -srednji 1 porcija 156 25
Chicken McNuggets -veliki 1 porcija 347 50
Mc Chicken 1 porcija 160 40
Mc pomfri – mali 1 porcija 100 40
Pita sa jabukama 1 porcija 80 25
Mlječni šejk od jagode-veliki 1 porcija 500 90
Mlječni šejk od vanile 1 porcija 500 90
Mlječni šejk od čokolade 1 porcija 500 90
Sladoled sa karamelom 1 porcija 218 65
Kukuruzni hljeb 1 kriška 30 15
Ovseni hljeb 1 kriška 25 15

 

Piše: dr Valentina Kalinić, spec.endokrinolog društvo za borbu protiv šećerne bolesti, Bar